الکلام الاثمن فی جواب سؤالات روشن

تألیف: استاد عبدالرحمن آخوند تنگلی حفظه الله

زبان: ترکمنی

موضوع: فقه

قطع: رقعی

ناشر: تنعیم گرگان

پیرامون کتاب: در تاریخ نوزدهم مهرماه ۱۳۷۷ هجری شمسی، برابر با یازدهم اکتبر ۱۹۹۸ میلادی، نامه‌ای از ترکمنستان به دست استاد تنگلی رسید که در آن، مجموعه‌ای از سؤالات فقهی از ایشان مطرح شده بود. بیشتر این پرسش‌ها پیرامون احکام نماز جمعه، نماز عید و نمازهای یومیه بود. نویسنده نامه، شخصی به نام «روشن» بود که نسبت به وضعیت دینداری و اسلام در سرزمین خود نگرانی و گلایه داشت. برخی از اعمال و شیوه‌هایی که امامان جماعت آن دیار انجام می‌دادند، از نظر ایشان قابل قبول نبود؛ اما به دلیل نداشتن اطلاعات و دانش کافی، نمی‌توانست به‌درستی در مورد صحت یا نادرستی آن اعمال قضاوت کند. ازاین‌رو، برای یافتن پاسخ مسائل مورد نظر خود، دست به قلم شد و از استاد تنگلی درخواست راهنمایی و استعانت کرد. کتاب حاضر، مجموعه پاسخ‌های استاد تنگلی به سؤالات مطرح‌شده در آن نامه است. ایشان در پاسخ به این پرسش‌ها، با بهره‌گیری از ادله عقلی و نقلی، به بررسی و تبیین مسائل فقهی مورد سؤال پرداخته‌اند. تألیف این اثر در آبان‌ماه سال ۱۳۷۷ هجری شمسی به پایان رسید. پس از آن، نسخه‌های دست‌نویس کتاب در سطح منطقه دست‌به‌دست می‌شد و مورد استفاده علاقه‌مندان قرار می‌گرفت. سرانجام، به کوشش واحد تبلیغات و پژوهش حوزه علمیه عرفان‌آباد، این اثر در سال ۱۴۰۳ هجری شمسی به چاپ رسید و در دسترس عموم قرار گرفت.

این کتاب در قالب فایل PDF بوده و حجم فایل آن پس از دانلود، ۳۹۱ کیلوبایت می‌باشد.

---

دانلود کتاب: الکلام الاثمن فی جواب سؤالات روشن

---

فهرست

سؤال: امامنگ، امامت اچن بولملی یغدی لری.. 7

سؤال: اگر جمعه نماز غُرلشی برناچالرنگ بافیدی اچن بولثا 13

سؤال: امام دا قرائت بولمثا و آیه لرنگ معناثی اویدگثا 14

سؤال: امام ننگ ثقلی کژک بولثا یادا ثیریان بولثا 17

سؤال: امام، اوغرلق یا زنا یالی ایشلر ادیان بولثا 21

سؤال: مسجدگا بارمقلق، مسجدنگ زادلرندن پیدالنمق جهتلی بولثا 24

سؤال: امام، خلق آراثندا خوش خلق بولمثا و یا شلاق این بولثا 26

سؤال: امام، استنجاء و یا لباس لرنا اهمیت برمیان بولثا 30

سؤال: اذانچی، اذاننگ کلمه لرنی نادوغری آیدیان بولثا 32

سؤال: عید نمازنگ واجب لغی جمعه نماز یالی می. 33

سؤال: جمعه نمازدا احتیاط ظهر اوقیمق گرک می. 36

سؤال: جمعه نماز اوقیمانگ دیب ثارغد یولنن بولثا 47

سؤال: اذان دن ثونگ قامت قامت دیمک گرک می. 54

سؤال: نمازدا، اشاره ادمک لازم می. 57

مقدمه

بِسمِ الله الرَّحمنِ الرَّحِیم

الحمدلله رب العالمین و الصلاة والسلام علی أشرف المرسلین و علی آله و صحبه أجمعین. أما بعد: حرمتلی مسلمان دوغن بلنگ و آگاه بولنگ، ترکمنستان یُوِردِندَن، بَهَردَن اطرافندن، غرِّی نخور اوباثندن، روشن ابن دوردی مراد ابن صفر مراد ابن انّاگلدی ابن بیرم غلی ابن اسماعیل ابن ابراهیم ابن علی ابن ولی غفر الله ذنوبهم دن، تاریخ 11/10/1998 میلادی دا، شو خط ایبرلب در:

بِسمِ اللهِ الرَّحمنِ الرَّحِیم

بذ طرفدن کوب دعای سلام بولثن مهربان استاذ عبدالرحمن آخوند آقامذغا، بذ ترکمنستاننگ نخور اوباثندن شو خطی ثنگا یذیارث، ثذلر گلب جمعه نمازنی یولا غوین ثونگ الحمدلله بِذ جمعه نمازنی اوقاب بٰشلٰدق، برناچا ثورغ لر یُذا چقن ثونگ ثذدن جواب آلرث دیب شو ثورٰغ لری ثذگا ایبریارث ثِذلَرهم شو ثورغ لرمذی بذ قناعت لنر یالی اگر ممکن بولثا نوارغا یٰذثنگذ اُوذنگذدَن اَشِدثک غوی بولجق، هر ثورٰغی اوقاب جواب برب، آیری آیری آیدثنگذ بِذ مِنَّت دارلق بِلدِریارث. مهربان آخوند دوغن شو ثورغ لرمذی تیزدن تیز گونی اوذ اَلِمِذگا دوشر یالی جوابنی یولّانگ.

الحمدلله بر ناچا گذک جمعه اوقیدق جماعتمِذ گُن گن دن کوفَلیار، «أشکُرُاللهَ» بذنگ اسلام یولندا جان لرنی قربان ادماگا تیّار آدم لرمذ هم باردر، ثذ شو نماز جمعه نی آچب سبب بولب گدننگذگا کُوب کُوب منّت دار درث، الله تعالی اکی دنیادا هم آبرای بَرثِن، جاینگذ جنّت دا فردوس أعلی نصیب ایلثن آمین یا رب العالمین.

ثذا هم رحــمت قلثن الله جـــلیل

نوری ایمان توفیقنگ بولثن دلیل

«ترکمنستان نخور اوباثندن گلن خطنگ جوابی»

حرمتلی روشن صفرمرادوفا دوردی مراد اوغلی و حرمتلی آتا اسماعیل آقا و حرمتلی صفر اَمَّت دکتر و برکتلی غرّی نخورنگ بارچا یاش اولی و یاش کچی لرنا الایتا بیک بٰشدٰق حاجی جغالی بگ گا و بارچا آخوند ملالرغا تُیث یُرَکدَن سلام آیدب اولرنگ ایکی عالم دا آبرایلی بولمٰغنِی بیک الله دن اثلیان. حرمتلی نخورلی قرندش لر، ثذلر الله تعالی ننگ نظری دُشَن، اولیاءلرنگ مهری ثنگن، ایمان بلن بَذَلَن مِلّت ثنگذ اونگا گورا:

دین تقوالغی، دیانت ثذگا یٰرٰشٰر، حاتم طی سفره ثی سخاوت ثذگا یٰرٰشٰر، آغذی بِرلک نعمتی اُثَّم لک ثذگا یٰرٰشٰر، دینی آباد، دنیاثی آباد، ایکی جهاندا بٰش یوقٰری بولمٰق ثذگا یرشر. «کُلُّ ذِی نِعمَةٍ مَحسُودٌ» دیب درلر یعنی هر بر اوذنا نعمت برلن آدم گوریب بولنن در، ثذلرگا هم برلن نعمت بتر کان در. دیندارلق نعمتی ثذگا برلب در، علماء ثویرلک نعمتی ثذگا برلب در، پث پال لک نعمتی ثذگا بَرلب در، غوی گُذَران و آباد اونگشق ثذگا برلب در، ادبلی اکراملی حیالی بولمق ثذگا برلب در، یدمش(70) یِلقی کافر حکومت ننگ تأثیرندا یولن یترمانی ایمانلی بولب غالن ملّت ثِذ. ایندی اوذ بٰشدٰقلق آزاد دولتنگ سایه ثندا، آغذنگذ بر بولب تقوالق بلن دیندارلق بلن، محبّت ثیلغ بلن یاشٰمٰقلق اُوثّرِم لک ثذگا لایق در.

حرمتلی عزیز و مهربانم روشن جان ثننگ ایبرن خطنگ الم گا گلب غوشدی ثننگ پاک یُرکدن ایبرگن سلامنگا «و علیکم السلام و رحمة الله و برکاته» دیب جواب بریارن، طنگری تبارک و تعالی ثذلری ایکی جهان دا بٰش یوقری ادب بیک بٰغت لرغا اولٰشدرثن. آمین یا رب العالمین.

حرمتلی روشن جان ثن بذدن شو هیل لی ثوراغ لر ادبثنگ:

سؤال: بذنگ اَل یترمذداکی دینی تُرکی کتاب لردا، امام شو یغدی لردن پاک بولمثا نماز دولی یرنا یدّگی بولمذ یادا آنگرباش ثواب برلمذ دیلب یذلب در. بولر امام حقندا ثورٰغ لر: 1ـ نماز قضاثی بولثا 2ـ قاضیَّت طرفندن یوریتا امتحان آلنب امام، یادا امام خطیب دیلن رخصت کاغذی بولمثا 3ـ امام ننگ اوین دا نماز بیرلٰن فرزندی بولب مسجدگا گلمثا، امام بٰشغا آدم لرغا چاغالرنگذ جمعه گلثن دیب امر معروف اَدثا، اوذ چاغاثی اویندا بولوبان.

جواب: حرمتلی روشن بذنگ حنفی مذهب ننگ معتبر کتاب لری رد المحتار، حاشیة الطحطاوی، مراقی الفلاح و بولردن دا بٰشغا کتابلر کُوب در شو کتاب لردا آیدب در: «و شُروطُ الإمَامَةِ لِلرِّجَالِ الأصِحَّاء سِتَّةُ أشیاءٍ الإسلامُ و البُلُوغُ و العَقلُ و الذکُورةُ و القِرائَةُ و السَّلامَةُ مِنَ الأعذَارِ»(ردالمحتار ص 369 ج1). ثٰغ بولغن ارکک آدم لرغا امام بولمق لق اُچن آلتی شرط گرک در.

برنجی شرطی: مسلمان بولملی. خدایا انکار ادیان، آخرت غا اننمیان آدمنگ امام بولمقلغی دوغری دال. اکنجی شرطی: بالغ بولملی. یعنی اون اکی یاش دن گچن اوغلن بولثا اولی لق علامتی اوذندا گورنن بولملی، احتلامی بولیان بولملی یا بُوغَذ اَدَن بولملی یا منی دوکیان بولملی. اگر بو هیل لی اولی لق علامت لری گورنمثا، هوکمان اون باش یاشنی دولدِرِب اُون آلتی غا گِدَن بولملی. اگر بو یاش دن اتک بولثا امام بولمقلغی دوغری دال در.

اوچنجی شرطی: عاقل بولملی. دالی ننگ امام بولمغی دوغری دال، یا مست ننگ امام بولمغی دوغری دال، کا وقت دارلیب کا وقت آچلیان بولثا، آچلن وقتی دوغری، دالی وقتندا دوغری دال. غرّی بولب عقلی چاشن آدمنگ دا امام بولمغی دوغری دال. دوردنجی شرطی: ارکک آدم بولملی. خاتوننگ ارکک لرگا امام بولمغی دوغری دال، امّا اوذ بیر بیرلرنا امام بولمغی دوغری در.

باشلنجی شرطی: نماز دوغری بولر یالی قرآن دن یاد توتن بولملی بر اُوذّین آیت یا اوچ غیثغا آیت. شو مقدار آیت بلمیان آدمنگ امام بولمغی دوغری دال در. آلتلنجی شرطی: عذر لردن سالم بولملی. مدام بورنی غاناب دورن، مدام پشوی گلب دورن، مدام اچندن یل چقب دورن، مدام یٰرٰثندن غان چقب دورن، شولر یالی هر بر طهارت نی بوذیان زاد اوذندا دوراب دورن آدمنگ امام بولمغی دوغری دال.

شو آلتی شرط امام بولجق آدم ننگ شرطی در امّا امام غا اُویمٰق لغنگ دوغرلغی اوچن اون (10) شرط گرکدر.

برنجثی: امام غا اویّان آدم هوکمان امام غا اویمٰق لغنی نیّت ادملی. اگر مقتدی امام غا اویمٰق لغنی نیت ادمثا اوننگ نمازی دوغری دال در. اکنجثی: امام بلن مقتدی ننگ مکانی بر بولملی. اکثی دا بر اُوی دا یا بر مسجددا اوقیان بولملی، هر غیثی بر یردا بولب مقتدی امامنگ یٰغدٰی لرندن خبری بولمثا اوننگ اقتداثی دوغری دال. اچنجثی: امام بلن مقتدی ننگ اوقیان نمازی بر بولملی. یعنی امامنگ نمازنی نیّت اَدِب اویمٰق لغی دوغری بولیان بولملی، امام اویلانی اوقیان بولثا، مقتدی اکندی نی نیّت ادب اویمق لغی دوغری دالدر.

دوردنجثی: امامنگ نمازی دوغری بولملی اگر امامنگ نمازی فاسد بولثا حُکمان مقتدی ننگ نمازی دا فاسد در. مثلاً امامنگ جرموق غا مسح ادمک ننگ وقتی دُولٰن بولثا یا امام غا تازه دن حدث یتشثا یا شونگا منگذش زادلردا مقتدی ننگ امام غا اویمٰق لغی دوغری دال. باشنجثی: ارکک آدم لرنگ دنگاثندا خاتون دورملی دال. خاتون همیشه ارکک آدم لردن ایذدا بولملی، اگر خاتون گلب ارکک بلن بلا دورثا، امام شول خاتون غا امام بولمق لغی نیت اَدَن بولثا ارکک ننگ نمازی فاسد بولیار. اگر امام شول خاتون غا امام بولمغی نیّت ادمدک بولثا اوندا خاتوننگ نمازی فاسد بولیار. اونگا گورا خاتوننگ ارکک لردن ایزدا دورمٰق لغی فرض در.

آلتنجثی: مقتدی امام دن اِلَری دشملی دال. اگر مقتدی ننگ اوکجاثی، امامنگ اوکجاثندٰن الری بولثا اونینگ اقتداثی دوغری دال امّا مقتدی امام بلن دنگجا بولثا یا امام دن غیرا دورثا شوندا اقتداثی دوغری در. یدنجثی: مقتدی امام ننگ یٰغدٰی نی بلب دورمٰغی شرط در، امام مسافر می یا مقیم می یا امام ننگ انگلَن نی غالان نی آنگلاب دورمٰغی گرکدور، ها گوذی بلن گورب دورثِن ها غُلٰغی بلن اشدب بلثن، امامی ننگ یٰغدٰی نی بلب دورثا مکان ننگ آیری بولمق ننگ اشکالی یوق در.

ثکّذنجثی: مقتدی امام غا شریک بولمٰقلغی در ارکان لردا. یعنی امام بلن بلا قیام ادملی، بلا رکوع ادملی، بلا سجده ادملی، امام دن اونچا ادملی دال. امّا امام دن ایذغا غالمق دوغری، اوگا دُشمک دوغری دال. دوقذنجثی: مقتدی ارکان لردا امام یالی بولملی یا امام دن پَث بولملی. یعنی رکوع سجود ادب بٰشٰریان آدم، رکوع سجود ادب بٰشٰریان غا اُیِب بلیار، یا رکوع سجود ادب بلمانی بلکا ایماء بلن اوقیان آدم رکوع سجود ادب بلیان آدم غا اُیمٰق لغی دوغری در، امّا رکوع سجود ادب بلیان آدم، ایماء بلن اوقیان غا ایمق لغی دوغری دالدر، چونکی مقتدی امام یالی دالدر بلکا امام دن آرتقمٰج در، اونگا گورا مقتدی ننگ یٰغدٰیی امام دن آرتق بولملی دال.

اونلٰنجثی: مقتدی شرایط لردا امام یالی بولملی یا امام دن پَث بولملی. یالانگاج مقتدی، یالانگاج امام غه ایمقلغی دوغری و اَشِکْلی امام غا ایمقلغی دوغری اما اَشِکلی مقتدی یالانگاج امام غا ایمقلغی دوغری دال چونکی مقتدی امام یالی دال بلکا امام دن آرتقمچ بولدی شوننگ یالی بیلکی شرط لردا.

الحاصل امام بولمق لغنگ آلتی شرطی بولدی و امام غا ایمق لغنگ اون شرطی بولدی. شو اون آلتی شرط بلن امام مقتدی لق ایشی بر جای بولیار. شو شرط لرنگ اچندا امامنگ نماز قضاثی بولملی دال دیّان شرط یوقدر. بردا قضا دیّان لری اوغرینچا اوقلیان زاد در ممکن در اوغرینچا قضاثنی آلب یوران بولثن، شول آدم اَسَسَر وقتندا نماز اوقیمدی دیّانگذدا اوغرین اوغرین خلقه بِلدِرمانی اوقیّان بولمغی ممکن در، اوننگ اچن هیچوقت مسلمان لر بیر بیرلرنا بَد گمان ادملی دال در، مسلمانی المدام غوی غا حمل ادملی، مسلمان نگ ادیان ایش لرنی غوی غا یُورمٰلی، مسلماننگ عیبنی اوردملی، هیچوقت عیبنی آغترب خلقه فاش ادملی دال.

امام بولمق اچن امتحان برملی، قاضیّت دن رخصت کاغذ آلملی دیّان شرط یوقدر. امام بولمق اچن امامنگ اوینداکی چاغالری هوکمان مسجدگا گلملی در یا جمعه گلملی در دیّان شرط یوقدر. اوننگ اچن شول یٰغدٰی لری سبابلی امامی عیبلٰندرملی دال، اوننگ امام بولمٰغی دوغری دالمش دیب خلق آراثنا فتنه اوقلملی دال، خلق لری بیر بیرلرنا یقین لٰشدرملی، اولری آغذی برچلگا چاغرملی. البته امام اول عیب لردن آرٰثّا بولثا نَبَیلا غوی زاد، خلقنگ اَوِنا دُشیَان آدم لر، خلقنگ عیب ادجک یٰغدٰی لرنی اوذندا دُورَدمَلی دال، خلقه دین تبلیغ ادیان آدم دثلاب اوذنی آرٰثّٰلاب اُوغرٰمٰلی، شیدثا گفی بتر تأثیرلی بولر، یوغثا گفی ننگ اوتمی بولمذ.

سؤال: حرمتلی روشن جان ثن ینا آیدبثنگ: جمعه یُورِیتا بر آدملرنگ بافیدنا گورا و شولرنگ بافیدی اچن غُرنٰلٰن بولثا ناهیل لی؟

جواب: حرمتلی روشن جان هوکمان شونی بِلگل جمعه غُرٰمٰق لق هیچوقت دا دنگا بر ناچا آدم لرنگ بافیدی بولمذ بلکا بارچا خلقنگ بافیدی بولر چونکی پیغمبر علیه السلام آیدب در: «الجُمُعَةُ إلَی الجُمُعَةِ کَفَّارَةُ مَا بَینَهُمَا مَا لَم تُغْشِ الکَبَائِرُ»(جامع الصغیر ص 248 ج1). یعنی شو جمعه نماز، اول جمعه نمازغا چنلی آرالغنداقی اَدِلَن گناه لرگا کفّارت در مادامیکه گناه کبیره لر شونی اُوردمَثا. یعنی اولقان گناه لردن ثٰقلٰنثا، بیلکی گناه لری یٰندِرِب آرادن آیرٰر. انها شو یغدی بارچا خلقنگ بافیدی در، هر کم جمعه نمازغا بٰرثا شوننگ بر هفته لک گناثی یٰلقٰنجٰق، دنگا بر امام یا اذانچی دیگن گُرّنگ یوق، هر کم برثا.

اگر بافید دیمک دن مقصد، دولت دن یا ملّت دن بولیان کمک گا آیدلیان بولثا، امام جمعه بهانه ثی بلن آیلق آلیار، یا مِلَّت آنگری باری بریار دیلیان بولثا، اول زادلرنگ هیچ بر زیانی یوق. بذنگ حنفی مذهبمذدا برلن فتوی شو: «الیَومَ الفَتوی عَلی جَوَازِ الاِستِیجَارِ عَلی تَعلِیم القُرآنِ و الإمَامَةِ و الأذَانِ صُرِّحَ بِهِ فِی الکَنزِ و المُختَصَرِ و غَیرِهِما»(إیقاض الحواس ص 50). یعنی شو زماندا برلن فتوی قرآن اُورَدمَک اچن، امام چلق ادمک اچن، اذان چکمک اچن، کِرَی آلمق لق دوغری در. شو مسئله نی آشکار ثُویِب آیدلدی کنز الدقائق دیگن کتابدا، مختصر الوقایه دیگن کتاب دا و بو اکثی ننگ غیری بولغن کتاب لردا، اونگا گورا اولرنگ دنیاوی بافیدی، اوقیان جمعه لرنا زیانی یوق.

سؤال: حرمتلی روشن جان ثن ینا آیدبثنگ: نماز درست بولر یالی قرائتی بُولمٰثا، امام فاتحه دا، سوره لردا قرآننگ معناثی اُیدگار یٰغدٰی دا یٰلنگش اوقیثا ناهیل لی؟

جواب: حرمتلی روشن جان: قرآنی تجوید قاعده ثی بلن اوقیمق نمازدا و نمازنگ دٰشِندا هوکمان گرکلی در. اما امام قرآننگ عبارت لرنی دوغری اوقیب تجوید قاعده ثنا رعایت ادمانی بلن نمازی بوذلیار دیملی دال. بذنگ حنفی مذهبمذنگ فتاوی لری شو هیل آیدیار: «إنَّ الصَّلاةَ إذَا جَازَتْ مِنْ وُجُوهٍ و فَسَدَتْ مِنْ وَجْهٍ، یُحْکَمُ بِالفَسَادِ اِحْتِیَاطاً إلَّا فِی بَابِ القِرَائَةِ لِأنَّ لِلنَّاسِ عُمُومَ البَلوی، کذا فی الظهیریة»(الفتح الرحمانی ص 163 ج1). تحقیق نماز، کوب یول لردن دوغری بولب فقط بر یول دن فاسد بولثا، احتیاط جهتلی شونگا فساد بلن حکم اَدِلنَر، مگر قرائت بابندا یٰلنگشی بولثادا شونگا فاسد دیلمذ، چونکی بارچا آدم لر اچن شونگا مبتلا بولمق بار در، اونگا گورا قرائتی یوقدیب نمازنی اربد حساب ادملی دال. حتّی آثّن اُثِّن لری دا یٰلنگش بولثا شوننگ نمازی فاسد بولدی هوکمان غیطلانگ دیب دورملی دال. بذنگ حنفی مذهبمذنگ فتاوی لری شو هیلی لی آیدیار: «فَلَو قَرَأَ النَّصْبَ مَکَانَ الرَّفعِ، و الرَّفْعَ مَکَانَ النَّصْبِ أوِ الخِفْضَ مَکَانَ الرَّفعِ أوِ النَّصبِ لاتَفسُدُ صَلاَتُهُ»(الفتح الرحمانی ص 163 ج1). اگر نماز اوقیغوجی اُوتِرِنگ یَرنَا اُوثِّن اوقیثا یا اُوثِّن ننگ یرنا اُوتر اوقیثا یا اُوترنگ یَرنا آثِّن اوقیثا یا اُثِّن نگ یرنا آثِّن اوقیثا شوننگ نمازی فاسد بولمذ. حضرت رسول اکرم صلی الله علیه و سلم دا اوذی ننگ صحیح حدیثندا ثُویِب آیدبدر: «یَسِّرُوا و لاتُعَسِّرُوا و بَشِّرُوا و لاتُنَفِّرُوا»(الجامع الصغیر ص 370 ج 2). یعنی ثذلر حکم لری آنگثاد ادنگ غِینٰلْطمانگ و الله تعالی ننگ فضل کرمی بلن آدم لری هَوَاثلَندِرِنگ اولٰری اُرکِذمانگ. اونگا گورا امام عبارت لرنی غنیمت اُوقیّان بولثا، تجوید قاعده ثی بلن اوقیمیانگ دیب ایذندا اُیمانی دورملی دال.

اگر امام انصاف اَدِب اُوذندن غوی قرائت بلیان آدم نی الری چکاثا نَبَیلا غوی زاد، اگر اونی بٰشٰرمٰثا موننگ نمازی دوغری دال، ایذندا اُیملی دال دیب آغِذ آلالق دُورَدملی دال. آغذ آلالق دُورَدِب اختلاف ثٰلمٰق لغنگ گناثی همّه زاددن یوقری در.

اَسَسَر وقتندا، اُوغرین دٰن اُوغرین، زحمت چَکِب دین اَورَنَن کُونَا مُلّالرنگذ تبرّک در، شولرنگ قدرنی بلنگ، شولرنگ خیر دُعَاثنی آلنگ، ثذ تجوید بِلَنگذَاق، قرآنی دوغری اوقینگذاق، امام بولمانگذ دوغری دال دیب اولرنگ یُرَک لرنی دَوب اِنجِدمانگ، اولرنگ درجه لری بیلکی آدم لردن بلند در، حرمتنی ثٰقلانگ ثِیلٰغ اَدِنگ.

سؤال: حرمتلی روشن جان ثن ینا آیدبثنگ: امامنگ ثقّلی بُولمثا، یا ثقّلی بولب دا، سنّت طریقه دا بولمثا، انگاک ننگ آشاغنی مباح یرنی غویب سنّت یَرنِی یُولْیَان بولثا، شو ناهیل لی آچقلاب برنگ؟

جواب: حرمتلی روشن جان، ثقّل بلن مورتنگ حقندا بذنگ پیغمبرمذ حضرت رسول اکرم صلی الله علیه و سلم شو حدیث شریف نی ثُیلاب در: «أَحفُوا الشَّارِبَ و أَعفُوا اللُّحیٰ»(الجامع الصغیر ص 19 ج1). ای اُمَّت ثِذ مورت نی دُیبِندَن غِرقِنگ و ثقّل نی شول دُورشِنا گوبَرنگ. بَث شو حدیث غا گورا مورت نی بِکُلِّی آیرملی و ثقّل نی دا گوبرملی.

و بذنگ حنفی مذهب ننگ فتاوی لری شو هیل لی آیدب در: «وَ الحَلقُ سُنَّةٌ و هُوَ أَحسَنُ مِنَ القَصِّ و هذَا قَولُ أبِی حَنِیفَةَ و صَاحِبَیهِ رَحِمَهُمُ اللهُ تَعالی کَذا فِی مُحِیطِ السَّرَخسِیِّ»(الفتاوی الهندیه ص 258 ج 5). یعنی مورت نی ثیرمٰق لق سنّت و شونی ثیرمٰقلق غرقمٰق دن بتر غوی در و شونی ثیرمٰق سنّت دیمک حضرت امام اعظمنگ گفی در و بیلکی اکی یارانی حضرت امام ابی یوسف و حضرت امام محمدننگ گفی در طنگری تبارک و تعالی ننگ رحمتی شولرغا بولثن، شو هیل لی محیط السرخسی دیگن کتابدا بار در.

مُورت نی ثیرمٰق سُنّت بُولشِی یالی کلّانی ثیرمٰق دا سنت در. بذنگ حنفی مذهب ننگ کتاب لری شو هیل لی آیدیار: «و مِنَ السُّنَّةِ أن یَحلُقَ الرَّجُلُ شَعرَ الرَّأسِ کُلَّهُ»(شرعة الإسلام ص 268). یعنی سنّت دن در ارکک آدم کلّاثی ننگ ثٰچی ننگ بارثنی ثیرمٰق لغی. و ینا فتاوی دا گلب در: «و ذَکَرَ الطَّحَاوِی الحَلقُ سُنَّةٌ و نَسَبَ ذَلِکَ إلَی العُلَمَاءِ الثَّلاثَةِ کَذَا فِی التَّتَارخَانِیَّةِ»(الفتاوی الهندیه ص 257). یعنی حضرت امام طحاوی آیدّی ارکک آدم کلاّثنی ثیرمٰقلغی سنّت در و شونگا سنت دیان حضرت امام اعظم و حضرت امام ابویوسف و حضرت امام محمّد رحمة الله علیهم شولر در دیدی و شوننگ یالی تاتارخانیه دیگن کتاب دا هم آیدلدی.

الحاصل مورت بِلَن کلّانی ثیرمٰقلق سنَّت در، امّا ثقّل نی ثیرمٰق مُثْلَتْ در یعنی اُیدگدمَک در. بذنگ حنفی مذهبنگ فتاوی لری ثقّل ثیریانی فاسق ثانٰیار و شو هیل لی آیدیار: «و لا تُقبَلُ شَهَادَةُ مَحْلُوقِ اللِّحْیَةِ لِأنَّهُ فَاسِقٌ لأنَّ حَلْقَ اللِّحْیَةِ حَرَامٌ فِی حِقِّ الرِّجَالِ کَحَلْقِ الرَّأسِ فِی حَقِّ النِّسآءِ. کَافِی»(جامع الرموز ص 434 ج2). یعنی ثقّلی ثِیرق آدمی ننگ شهادتنی قبول اَدِلمَذ چونکی اول آدم فاسق در، زیراکی ثقّل ثیرمق ارکک آدم لرنگ حقندا حرام در، گویا کلّا ثیرمق خاتون لرنگ حقندا حرام بولشی یالی.

حاصل کلام ثقّل نی تیغ بلن غَذیب ثیرمق دوغری دال، اگر ثقّل نی گوبرمَک لگنگ سنّت لگنا انکار ادیان بولثا اول فاسق بولیار، اوننگ امام بولمغی مکروه در، اگر سنّت لگنا انکار ادمثا، ثقّل گوبرمَک لگنگ مشروع لغنی قبول ادیان بولثا، بشغا بر عذر جهتلی ثیریان بولثا، اوندا اوننگ امام بولمق لغی مکروه دالدر. یا تیغ بلن ثیرمانی، برقی ماشین بلن غِرقِب یُذننگ هامنی اُورتریالی غویثا، گورنگ دا ثقّل لی بولمق لغا یقین بولثا شوننگ بلن سنّت مؤکده مقداری بِتَر. اول مقداردن یوقری بر تُوطَم بولیانچا گوبرمک لِک سنّت زوائده در. بر تُوطَم دن آرتقمٰچ گوبرمک مُباح در.

سنّت مؤکده ننگ حکمی، ادثنگ ثواب بار، ترک ادثنگ کاینج بار. سنّت زوائده ننگ حکمی، ادثنگ ثواب بار، ترک ادثنگ کاینج یوق. مُبَاح ننگ حکمی، اَدَنِنگ بلن ادماننگ اکثی دنگ، ادیانگ دیب ثنگا ثواب برلجک دال، ادمیانگ دیب ثنگا عیب ادلجک دال.

امّا انگاگنگ اَتَگنِی غویب، اُثتِنی یُولیان، یعنی یُذِنا چِقٰن غل لری یولب حقیقت ثَقّل بولیان غل لری یُولِب، انگاگنگ اَتَگنی غویّان آدم لر، یعنی ثقّل بولمٰدق غل لری گوبریان آدم لر اولر سنّت دن حکمت دن داشدر چونکی حضرت رسول اکرم صلی الله علیه و سلم حدیث شریف دا فرمایش ادب در: «إذَا أَرَادَ اللهُ بِعَبدٍ شَرّاً ابتَلاهُ بِنَتْفِ اللِّحْیَةِ و أَکْلِ الطِّینِ»(الدر الفرید المعروف بمرآت التوحید ص 107). طنگری تبارک و تعالی بر بنده گا شَرنی اراده ادثا شونی ثقّل نی یولمٰق بلن مُبتلا ادر و پٰلچِق ایمک بلن مبتلا ادر. پلچق ایمک، غُم ایمک شریعت دا حرام در.

و ینا حضرت علی رضی الله عنه آیدبدر: «الجُنُونُ فِی ثَلاثَةٍ: کَسْرُ الأظْفَارِ بِالأسْنَانِ و نَتْفُ اللِّحْیَةِ و أکْلُ الطِّینِ»(الدر الفرید). دالی لک اُچ زاد دا در: دیش بلن دِرنق نی دَومَک، ثقّل نی یولمق، پلچق ایمک. شو اوچ ننگ هر بیرنی ادیان آدم ثٰغ آدم دالدر، کلاثی دوغری آدم بولرنگ هیچ بیرنی اَدمَذ. الحاصل امام یُذنی یولب انگاک ننگ اتگنی گوبَرَنِی بلن اوننگ نمازی دوغری بولمانی دورمٰذ، اوننگ امام بولمٰغی دا دوغری و شوننگ ایذندا اُیمٰق دا دوغری، ناما اَربَد یٰغدٰیی بولثا اوذنا بولیار بٰشغا آدم لرغا زیانی یوق.

سؤال: حرمتلی روشن جان ثن ینا آیدبثنگ: اُوغِرلِق یا زنا یالی خداننگ غَدٰغَنْ اَدَن ایش لرنی اَدیَان بولثا، ناهیل لی؟

جواب: حرمتلی روشن جان، بذنگ حنفی مذهبمذداکی معتبر فتاوی لرمذ شو هیل لی آیدیار: «و لَو صَلّی خَلْفَ مُبْتَدَعٍ أو فَاسِقٍ فَهُوَ مُحْرِزٌ ثَوَابَ الجَمَاعَةِ لکِنْ لایَنَالُ مِثْلَ مَا یَنَالُ خَلْفَ تَقِیٍّ کَذَا فِی الخُلاصَةِ»(الفتاوی الهندیه ص 84 ج1). و اگر مبتدع ننگ اِیذِندا دورب نماز اوقیثا یا فاسق ننگ اِیذِندا دورب نماز اوقیثا، شول آدم جماعت ننگ ثوابنی غابایار، اما تقوی آدم ننگ ایذندا اُوقِیَان یالی درجه گا یتشمیار، شوننگ یالی خلاصه دیگن کتابدا گَلِب در.

و ینا بذنگ حنفی مذهبمذنگ فتاوی لری فاسق دن مراد شو هیل لی آدم لر در دیب آیدیار: «المُرَادُ بِهِ مَنْ یَرتَکِبُ الکَبَائِرَ کَشَارِبِ الخَمْرِ و الزَّانِی و آکِلِ الرِّبَا و نَحوُ ذلِک کَذَا فِی البِرجَندِی»(رد المحتار علی الدر المختار ص 376 ج1). فاسق دن مراد اُولی گُناه لری اَدیَان آدم در، مثل عرق اچیان زنا اَدیان سُود خورلق اَدیَان و شولرغا منگذش اولقان گناه لری ادیان. شو هیل لی برجندی دیگن کتابدا آیدی. و مبتدع دن مراد پیغمبر علیه السلامنگ و صحابه لرنگ و مجتهدلرنگ تَرثِنا تازا یُول لر دُورَدیَان در مثل وهّابی لر یالی.

الحاصل مبتدع بلن فاسق نگ ایذنا اُیمٰق دوغری در، اولرنگ ایذندا اُیِب اوقان نمازنگ فاسد بولمذ امّا مکروه بولر، تقوی آدم لرنگ اِیذِندا اُیِب اوقان نمازنگ درجه ثندن کم بُولر. پیغمبر صلی الله علیه الصلاة و السلام آیدبدر: «مَنْ صَلّی خَلْفَ عَالِمٍ تَقِیٍّ فَکَأنَّمَا صَلّی خَلْفَ نَبِیِّ»(هدایه شریف ص 110 ج1). هیثی بر آدم تقوی عالم ننگ اِیذِنا اُیِب نماز اوقیثا، گویا پیغمبرننگ اِیذِندا اُیِب نماز اُوقِیٰن یالی دِر. اونگا گورا تقوی آدم طفِب شونگا اُیِب اوقیب بولثا نَبَیلا غَوِی زاد، خداینگ بَردِگی. امّا تقوی امام مِذ یوق، بو اَربَد امام لرغا اُیجٰق دال دیب، جماعت غا و جمعه غا بارمانی یُورمَک لِک اُوذِنگی نفس گا و شیطان غا آلّٰدمٰق در. شوننگ اچن بذنگ بیک پیغمبرمذ اوذی ننگ گوهر بهالی گَب لری بلن طبشِرِب گِدب در: «صَلُّوا خَلْفَ کُلِّ بَرٍ و فَاجِرٍ»(الجامع الصغیر ص 73 ج2). ای امّت ثذ هر یٰغشی ننگ اِیذِنا دا اُیِب نماز اوقینگ و هر یٰمٰن ننگ اِیذِنا دا اُیِب نماز اوقینگ، اونگا گورا شول امام نی یٰمٰن حساب ادثنگِذدا شوننگ اِیذِندا اُیِب نماز اُوقِیمٰق دوغری در. اِیذِندا اُیمَانِی آغِذ آلالِق اَدِب یُورمَک دن آنگردا تلکا ایش یُوق دِر.

هَنِیذَا شُول اربد دِیَّان آدمنگذ اربد دال در، جماعت غا و جمعه غا گلب دورن آدم هیچوقت اربد بُولمٰذ، اگر اُوذُول بر اَدَن گناه ایش لری و خطاء ایش لری بولثادا، اُول ایش لرندن توبه اَدَن در، طنگری تبارک و تعالی اُول گناه لرنی بٰغِشلان در. باش وقت جماعت غا و جمعه غا بٰرب دورٰن آدم دا گناه غالمذ و اوندن ثونگرا خلق لری گناه کار طنیب و اُوذنگی گناه دن آرٰثّا گورمَک لِک شوننگ اُوذِندَن آنگردا اربد یٰغدٰی یوقدر.

اُوذِنگدن غیری نی حضر بِل دیب درلر، ثَن اُوذِنگی حضر بِلِب، غیری لری خِرس حساب ادمک شوندن آنگردا گمراه لک بُولمذ، شو هیل لی اُوذنگی خواهلٰمٰق لغا عُجب دِیّارلر. پیغمبر علیه السلام شو حق دا شو حدیث نی آیدبدر: «ثَلاثٌ مُهلِکاتٌ هَویً مُتَّبَعٌ و شُحٌّ مُطَاعٌ وَ إعجَابُ المَرءِ بِنَفسِهِ»(الجامع الصغیر ص 236 ج1). یعنی اُوچ زاد انسانی هلاک ادگُوجی در، برنجی: اُوذِی ننگ اِیذِنا دُشِلنَن آرزو. هر بر یُرَگنگ اِثلان زادی منکی بُولثِن دیب یُورثنگ ثنی هلاک ادَر هر بر اثلان زادنگ ثنگکی بولمٰغی ممکن دال در. اکنجی: اُوذِی ننگ اِیذِنا دُوشِلنَن غِثغَنْج لِق. هر کم نفسنی غثغٰنج لغنگ مطیعی اَدثَا هلاک بُولٰر. اُوچِنجی: یگت اُوذ نفسنی اوذِی خواهلٰمغِی. هر کم اوذندن اُوذِی راضی بُولِب خلق لری عِیبلاب بٰشلاثا بِلگِل شول هلاک بُولدغی در، توفیق طبجٰق آدم اُوذ اُوذِنی یگرنَب، اُوذِنا اوذی عیب ادب بٰشلار، شو یغدی هر کم دا بولثا شول نجات طبدغی در.

سؤال: حرمتلی روشن جان ثَن آیدبثنگ: نماز جمعه گلمگی مسجدنگ زادندن پیدالنمق نیّت دا بولثا ناهیلّی؟

جواب: حرمتلی روشن جان اُوذولاً مسلمان اُوذ مسلمان دُوغَنِنَا یٰغشِی گُمان ادملی، هر کم جمعه نمازغا گلثا، ها امام بُولثِن ها قوم بُولثِن، خدای اُچِن گلیان در دِیمَلی، الله تعالی ننگ بُیرغنی بر جای ادمک اُچِن گلیان در دیب حساب ادملی، اوننگ یُرَگنداکی نی بِلجَک بولمق، قلبِندن خبر برمک دوغری دال، اُول بَد گُمان بولیار، بد گماننگ حقندا الله تعالی شَیلا بُیرِق بریار: «یَا أیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا اجتَنِبُوا کَثِیراً مِّنَ الظَّنِّ إنَّ بَعضَ الظَّنِّ إثمٌ»(سوره حجرات 49 آیه 12). ای الله تعالی غا ایمان گَتِرَن آدم لر، ثِذلَر گمان لرنگ کُوب ثِندَن غچِنگ تحقیق برناچا بَد گمان گناه کارلک در. اونگا گورا بو آدم دنگا مسجدنگ زادندن خیرلنماغا گلیار، جمعه نماز اُچِن گَلَنَاق دیمک لِک اُولقان تهمت اُورمٰق در، اولقان گناه کارلک در.

اوندن ثونگرا مسجددا عموم لق اُچِن وقف ادِلنن زادلردن خیرلٰنمٰغِی دا دوغری در. مثلاً مسجددا خلق لر اوقیمٰق اُچِن قرآن وقف ادِلَن بولثا یا خلق لرنگ آغذ ثُوِی اُچِن غُی غَذِلٰن بولثا یا مَسجدگا گَلَن لر اِیثِن دیب باغ اَکِلَن بُولثا، شولر یالی زادلردن هرکمنگ پیدالنمغِی دوغری در.

بذنگ حنفی فتاوی لرمذدا گلب در: «المَاءُ المَوضُوعُ فِی الفَلَوَاتِ و مَاءُ السِّقَایَةِ و سَرِیرُ الجَنَازَةِ و ثِیَابُهَا و مُصْحَفُ الوَقفِ یَستَوِی الغَنِیُّ و الفَقِیرُ فِی هذِهِ الأشیاءِ کذا فی فتاوی قاضی خان»(فتاوی قاسمیه ص 98). چول میدان دا غُویلن ثُولر و اِچمَک لِک اُچِن طَیَّارلٰنن ثُولر، میِّت غویلیان ثلاچا و میِّت دُولٰنیَان پلاس و وقف اَدِلن قرآن، شو زادلردا بای بلن غریب دَنگ در، شولردن بای دا خیرلٰنِب بٰشٰرٰر و غریب دا خَیرلنِب بشرر. مسجدنگ زادندن پیدالنمق دن مقصد شو هیل لی زادلر بولثا، اوننگ پیدالنمق ننگ هیچ بر زیانی یوق.

الحاصل مسجدگا گلیان آدم نی بٰشٰرثنگ عَیب لٰندِرملی دال در، بلکا هَوَاثلَندِرملی در. مسلمان لرنگ اَربَد اَدیان اِیش لرنی غوی غا حمل ادملی اگر حمل ادمک لگا یُول بولثا. اوثونگ اولرنگ غوی ادیان ایش لرنی ناهیل غوی غا حمل اَدمَجَک؟ ناما دیب اولرغا بد گمان ادجک؟

سؤال: حرمتلی روشن جان ثن ینا آیدبثنگ: خلق آرٰثندا خُوش خُلُق بُولمٰثا، امامنگ رکوع سجود قعده اخیری دوغری بولمٰثا، امام تازیانه چَکِلِب دِرَّه ورلن بولثا، شولر ناهیل لی؟

جواب: حرمتلی روشن جان، یٰغشِی غِلِقلِی بولمٰق بارچا مسلمان لرنگ بُورجِی در اِلایتا امام یٰغشِی غِلِقلی بُولمٰلِی، حضرت رسول اکرم صلی الله علیه و سلم آیدبدر: «الخُلُقُ الحَسَنُ زِمَامٌ مِنْ رَحْمَةِ اللهِ»(احسن المرام ص2). غَوِی غِلِق طنگری تبارک و تعالی ننگ رحمت لرندن بِر اُیٰن دِر، شول آدم نی گناه لرگا چَکِلمَک دن غَیطرر، اگر غلغی غوی بولمثا، اُیٰن ثِذ مال یالی در، هر اُوغِرغا گِدِب گناه کار بُولمٰغِی دٰش دال در، شیلا بد غِلِق بولمٰغی بِلَن دا، اِیذِندا بٰرب اُیمٰق دوغری، بَد غِلِق دیب اِیذن دا اُیماثنگ، خلق آرثِنَا آغذ آلالق دُشِب فتنه دورار، شول فتنه ننگ اُودنِی ثُوندِرمَک اُچِن هوکمان بِرلَشملی ایذندا بٰرِب اُیملِی.

اما امام ننگ رکوع سجودی، قعده آخری دوغری بولمثا دِیّاننگ ناهیل لی؟ اگر امام اِنگلِب دیذِنَا غَرشی اَگرلدِی رکوع فرضی بدیار، مٰنگلینِی یَرگا دَگِردی سجده فرضی بِدیار، آخرقی رکعت ننگ ثونگِندا التحیات اوقیر مقدارلی اوترثا قعده فرضی بِدیار، اگر بو ایش نی ادمیان بولثا اوندا اوننگ اوقین نمازی نماز دال در، بَیلا یغدی دا هیچ بِر امام بار در گمان ادمیان، اگر رکوع سجودی قعده آخری دوغری دال دیمک دن مقصد بو ارکان لر شول آیدشی بِدیار، اَمَّا آرام آلمیار، چلد گچیار دیمک بولثا، اوندا اوننگ امامتی مکروه بولیار، شوندن بٰشغا غوی اوقِیَّان بولثا شونگا گدملی، شوننگ ایذندا ایمٰلی، اگر بشغا امام بولمٰثا چارا یوق، ینا شوننگ اِیذِندا اُیملی و شو امامی دا اصلاح ادجک بولب تلاش ادملی، یُوٰشلِق بِلَن آیدِب طثلٰمٰلِی.

اَمَّا امام غا تازیانه چَکِلِب، دِرَّه ورلن بُولثا دِیّاننگ تفصیلی بار در. امام بر پاک آدم غا زنا بِلَن ثاوثا، یعنی ثَن فلان کس بِلان زنا اَدّنگ دیثا، یٰلٰندٰن تُهمت اورثا زنا اَدَن لِگنی ثابت اَدِب بٰشٰرمٰثا، شونگا ثِگثَن غَمچی شلّاق ورمٰلی، شلّاق وِرلَن دن ثونگرا شوننگ اُثتِنَا گلیان حکم، شو شلّاق وِرلَن آدم ننگ شهادتنی قبول دال، هیچوقت هیچ بر زادغا شهادت لغا یٰرٰمیار، گرچه توبه ادثادا، اَمّا دِرَّة وِرِلشِی ثاومَک سبب لی بولمثا اوننگ حکمنی بذنگ حنفی مذهبنگ کتاب لری شو هیل لی آیدیار: «إنَّ المَحدُودَ فِی الشِّربِ و نَحوِهِ تُقبَلُ شَهَادَتُهُ کَشَهَادَةِ الفَاسِقِ بَعدَ التَّوبَة»(جامع الرموز ص 431 ج 2). تحقیق عرق اِچَنلگِی سَبَب لی دِرَّه وِرلٰن و یا شونگا منگذش ایش اَدَن لگی سبابلی درّه ورلن کشی ننگ شهادتنی قبول اَدِلنَر، گویا فاسق آدم ننگ شهادتنی قبول اَدِلشِی یالی توبه اَدَن دَن ثونگرا. اونگا گورا دّرة ورلٰن امامنگ ایذِندا اُیمق لغنگ هیچ اشکالی یوقدر اگر توبه ادن بولثا.

درة ورلٰن کشی ننگ خلق اچندا آبرایی آذ بولیار، شوننگ اچن بعضی علماءلر آبرایی آذ آدم ننگ ایذندا اُیمٰق لق مکروه دیدی لر. اما بیک صحابه لردن ثٰتِن آلما غُل لرنگ ایذندا اُیٰن لر باردر. حضرت ابوذر غفاری دیگن صحابه رَبْذَة دیگن یُورِدگا بٰرٰن دا، حضرت عثماننگ ثٰتِن آلما حبشی غُلی امام بولیادی، نمازغا قامت آیدلٰن دا، شول غُل ایذغا چکلدی، ابوذر غفاری غا ثن امام بول دیدی، شوندا ابوذر آیدی: «تَقَدَّمْ فَصَلِّ فَقَد أُمِرْتُ أنْ أسْمَعَ و أُطِیْعَ و لَو لِعَبْدٍ حَبَشِیٍّ فَأنْتَ عَبْدٌ حَبَشِیٌّ»(حجة الله علی العالمین ص 486). ای غُل ثن اوگا گچ امام بولب نماز اوقی، تحقیق من بُیرلدم اشدمک بلن و مطیع بولمق بلن یعنی حضرت رسول مٰنگا بُیردی ثن یُرَگنگ اثلان امامی بولمثادا گفنا غُلٰق آث مطیع بول، گرچا شول امام، حبشی غُل بولثادا، ثن بر حبشی غُل دیدی. انها ابوذر غفاری یالی عالم صحابه، حبشی غُل ننگ ایذندا اُیمٰق لغا عار ادمان در.

ای عزیز ملا امام لر، ای حرمتلی عالم لر، ای سوادلی دُشِنجه لی یٰغشی یگت لر، ای ایلنگ آغذنی بیرکدرب یُوران یاش اولی لر، یٰغشی فکر ادنگ غوی اُویلٰنشِنگ، بذ اُوذلرمذی بتر خواهلاب، اوذ اوذمذدن راضی بولب مسجدنگ امامنا آد دٰقب، اوذ آبرایمذی اوننگ آبرایندن آرتق گورب ایذندا اُیمٰثٰق، اوذمذی ابوذر غفاری دن دا یوقری ثایدغمذ بولیار. پیغمبر علیه السلامنگ بیک صحابه ثندن اوذنگی اُولی گورثنگ هوکمان نفس گا اُودِّردِغنگ در، شیطان غا آلدٰتْدغنگ در. اوننگ اچن امام لرنگذغا گلب اُیمٰق لغا آر ادمانگ، بیربیرنگذ دن کینه توتب خلق آرٰثنا آغذ آلالق ثلمانگ.

سؤال: حرمتلی روشن جان ثن ینا آیدبثنگ: امام استنجاء و طهارت و لباس ننگ تمیز بولمٰغنا اهمیّت برمثا، ناهیل؟

جواب: حرمتلی روشن، امام استنجاء و طهارت گا اهمیت برمیان بولثا دیّاننگ، استنجادا دوغری یُونْمٰثا، نجاستنی اندامندٰن کامل آیرمٰثا، طهارت قِلٰندا طهارت ننگ فرض لری یرنا یدمثا، دیدِگِنگ بُولثا، اوندا اوننگ بِکُلّی نمازی دوغری دال، امام بولمغی که دورثن. منا بو هیل لی امام بار در دیب گمان ادمیان، چونکی اندجک علمی بار آدم دوغری استنجاء دوغری طهارت بولمٰثا، نماز بولمٰجٰغنی بلیان در.

اگر امام استنجاء و طهارت گا اهمیت برمیان بولثا دیمکدن مقصد، امام استنجاء دا کان اگلنمیار و طهارت قِلٰندا کان یومٰیٰار دیمک بولثا، استنجاء دا کان اوترمق ننگ اوذی دوغری دال. ایشنگ تمام بولدی دَرَّو یُونِب غیدملی. یا طهارت قلیان آدم هر اعضاثنی اُچ دن یوقری یومٰق لغی دوغری دال. اما شیطان کوب آدم لری وسوسه ادب، یُوِن یُوِن ادر، حاجت خانه دا کان اوتردٰر بتر کان یُودرٰر، طهارت دا استنجاء دا غسل دا ثُوِی حددن آشا کان دُوکدِرَر. بو زادلر تقوی لقدن دال بلکا شیطاننگ وسوسه ثی در. من استنجاء و طهارت و غسل ننگ حقندا «ارشاد الترکمان الی مذهب النعمان» آدلی کتابم نی یٰذب خلق آرٰثنا فتِرٰدِّم ان شاء الله تعالی ثنگادا شوندن بر نسخه اِیبَرَین شول کتاب نی اوقی طهارت استنجاء و غسل غا دگشلی بارچا مسئله لر شوندا باردر.

اگر امامنگ لباسی تمیز بولمٰثا دیمک دن مقصد، نجس دیمک بولثا، لباس ننگ نجاست دن پاک بولمٰغی فرض در. نجس دون بلن نماز اُوقیمٰق دوغری دال در. نجس دون بلن نماز اُوقِیّان امامنگ ایذندا اُیْمٰق دا دوغری دال در. منا نجس دون بلن نماز اوقیّان امام بار در گمان ادمیان.

اگر امامنگ لباسی تمیز بولمٰثا دیمک دن مقصد، کِر کِمثی بولثا، یرتق ایرک بولثا، کونا بولثا دیب آیدِّغی بولثا، اوندا امامنگ اُول لباسی بلن نماز اوقیمٰقلغی دوغری در، چونکی کِر بولن بِلن نجس بولدغی چقمیار. اگر امامنگ یُوغلی آرٰثَّا دونی بار بولثا یا تازه دونی بار بولثا، شول یوغلی آرٰثّا دونی گیمانی کِر کمثی دون نی گیب اُوقیمٰقلغی مکروه در. یا تازه دون نی گیمانی کونا یرتق ایرک دون نی گیب اوقیمٰق لغی مکروه در. امام لباس حق دا مکروه ایش ادنی بلن اوذی گناهکار بولیار، ایذنداقی اُویّان آدم لرغا زیانی یوقدر.

سؤال: حرمتلی روشن جان ثن ینا آیدبثنگ: اذانچی مسجددا اذان کلمه لرنی نادوغری آیدثا، اُوقان نمازمذا اشکالی بارمی؟ نادوغری اذاننگ اشدلیان یرندا خلقه هر هیل لی آفت لر یتشر دیلب در، آچقلاب برنگ.

جواب: حرمتلی روشن جان، اذان فقط اِعلان اُچن در یعنی نمازنگ وقتی بولن نی بلدرمک در. اذان کلمه لری یٰلنگش دا بولثا شوندن مقصد بتیان در. ثذنگ اوقِیّان نمازنگذغا زیانی یُوق در. اذان نادوغری آیدلثا شوننگ اشدلیان یرندا هر هیل لی آفت یتشر دیب آیدلیان گُرّنگ لر خُرافات در یعنی یٰلٰن گُرّنگ در، شریعتدا اونگا بر اساس یوقدر، اُول گُرّنگ لری قبول ادمانگ.

امّا شونی بلنگ اذان اسلام دا بیک شعائرننگ بیری در یعنی دین علامت لرندن اولقان علامت در، اونگا گورا شو بیک علامت شو هیل لی یٰغدٰی دا بولملی دیب بذنگ حنفی کتاب لرمذ آیدب در: «کَوْنُهُ بِاللَّفْظِ العَرَبِیِّ عَلَی الصَّحِیْحِ مِنْ عَاقِلٍ و شَرْطُ کَمَالِهِ کَوْنُ المُؤَذِّنِ صَالِحاً عَالِماً بِالوَقْتِ طَاهِراً متفقداً أحوال الناس زاجِراً من تخلف عن الجماعة صَیِّتاً بمکان مرتفع مستقبلاً»(مراقی الفلاح ص 80). اذان عرب ثُوذی بلن آیدلملی صحیح قول غا گورا. عرب دن بٰشغا ثوذ بلن آیدلملی دال، اذان نی عقل لی آدم آیدملی دالی آیدملی دال. اذان کامل بولجٰق بولثا اذانچی صالح تقوی آدم بولملی، نمازنگ وقت لرنی بلیان بولملی یعنی هر نمازنگ اذان نی شول نمازنگ وقتی گِیرن وقتندا آیدلملی. اذانچی پاک بولملی یعنی طهارتلی بولملی و آدم لرنگ یٰغدٰی لرنا قَرَیان بولملی. جماعت غا گلمیان آدم دن غچیان بولملی. غتی ثثلی و آوَدن ثثلی آدم بولملی. بلند یرگا چقب آیدملی اگر مکرفون بولمثا، قبله بٰقِب آیدملی. انها فقهاء لرمذنگ شو آیدن گَب لرندن بلّی بولدی اذانی دوغری بلیان و آوٰدٰن ثَث بلن چکیان، وقتندا دِقَّت دوریان، امین آدم بولملی. اذانچی بلن امام اصیل تقوی آدم لردن بولثا اسلامنگ آبرایی در.

سؤال: حرمتلی روشن جان ثَن ینا آیدبثنگ: عید نمازلردا، جمعه یالی واجب می؟ اونی اوقیمٰغنگ دُذگِن لری بارادا آیداثٰنگذ.

جواب: حرمتلی روشن جان، عید نماز واجب بولجٰق بولثا، بِذِنگ حنفی مذهبمذداکی یٰذِلٰن فقه کتاب لرمذ و فتاوی لرمذ شو هیل لی نظر بریارلر: «صَلاةُ العِیدَینِ وَاجِبَةٌ فِی الأصَحِّ عَلَی مَنْ تَجِبُ عَلِیهِ الجُمُعَةُ بِشَرَائِطِهَا سِوَی الخُطبَةِ»(مراقی الفلاح ص 210). اکی عید نماز واجب در اَصَحّ قول غا گورا اوذنا جمعه واجب بولیان آدم اُچِن، جمعه ننگ خطبه دن بیلکی شرط لری بلن. امّا خطبه عید نمازدا واجب دال در بلکا سنت در.

حرمتلی مسلمان دوغن لر، عید نماز، جمعه واجب بُولیَان آدم غا واجب بولیان بولثا، گلنگ اِندِی بِلَیلِینگ جمعه کم گا واجب بولیار؟ و جمعه ننگ ناما شرط لری بار؟ جمعه ننگ واجب بولمٰغی اُچِن یَدِی شرط گرگ در: برنجی: مصردا مقیم بولملی، مسافرغا جمعه واجب دال در. اِکِنجی: ثٰغ بولملی، هٰثّٰالرغا و حال دن دُشَن غَرّی لرغا جمعه واجب دال در. اُچنجی: حُرّ بولملی یعنی آزاد بولملی، بنده ننگ بنده ثی بُولغن آدم غا جمعه واجب دال در. دوردنجی: ارکک بُولملی، خاتون لرغا جمعه واجب دال در. باشنجی: بالغ بولملی یعنی نماز بُیرلٰن اُولٰقٰان آدم بولملی. نماز بیرلمدق چاغالرغا جمعه واجب دال در. آلتنجی: اِکِی گوذی سالم بولملی، اِکِی گوذی کور بولغن آدم لرغا جمعه واجب دال در. یَدِنجی: اِکِی آیغِی سالم بولملی، اکی آیغی اِثمیان اُوتورا لرغا جمعه واجب دال در. امّا اِکِی آیٰغنگ بیری کَثِلَن بولثا یا بیری اِثمیان بولثا اونگا جمعه واجب بولر.

شول جمعه واجب بولمیان لر مثلاً مسافرلر، هٰثّٰالر، بنده ننگ بنده لری، خاتون لر، کورلر، اوتورالر، جمعه مسجدگا بٰرب نمازغا حاضر بولثالر، شولرننگ بوین لرنادا جمعه واجب بولر. انها شو ثانان یدی شَرطِمِذ جمعه ننگ واجب بولمغی اُچِن گرگ شرط لر در.

امّا جمعه نی ادا اَدمَک اُچِن هم یدی شرط گرگ در. اَوّلقثی: جمعه مصردا یا مصرگا دَگِشلی یردا اوقلملی. اکلنجثی: پادشاه بولملی جمعه اوقلجق یردا یا پادشاه ننگ طرفندن غویلن آدم بولملی. اُچلنجثی: جمعه اویلا نمازنگ وقتندا اُوقلملی. دوردلنجثی: جمعه دا خطبه اُوقِلمٰلی. باشلنجثی: خطبه جمعه ننگ فرضندن اونچا اُوقِلمٰلی. آلتلٰنجثی: جماعت باربٰشی امام دن بٰشغا اُچ آدم بولملی. یدلنجثی: اذن عام بولملی یعنی جمعه اوقلیان مسجدگا، جمعه واجب بولن آدم لرنگ بارثننگ گلمگنا رخصت اَدِلیان بولملی، برناچا آدم لری قَوِلیَان بولملی دال.

انها شو یدی شرط گا شرط اَدَا دِیّارلر، اونگکی یدی شرط گا شرط وجوب دیّارلر. شو اُون دورد شرط طفلن یردا جمعه واجب در، هر یردا جمعه واجب بولثا شول یردا عید فطردا واجب در و عید قربان دا واجب در. عید فطر بٰیرٰم آینگ دثلابقی گُنِن دا اوقلیار. عید قربان، قربان آینگ اونی گُن اوقلیار. بو اکی عید نمازنگ وقتی گُن دُغِب یوقری غٰلٰندٰن تا گُن آغیانچا در. بو اِکِی عید نمازلرنگ خطبه لرنی نمازدن سلام برندن ثونگرا اوقلیان در امّا جمعه ننگ خطبه ثنی فرضندن اَوِنچا اُوقلیان در. بو عید نمازنگ بٰشغادا خصوصی دُذگن لری بار در اوننگ بارثنی آیدمٰق لغا بو یردا وقتم یوق، ملالر فقه المبتدی آدندا یٰذٰن کتابم نی اوقیثالر، شوندن گرک نی آلٰرلٰر.

سؤال: حرمتلی روشن جان ثَن ینا آیدبثنگ: ثذنگ یٰذٰن کتاب لرنگذدا احتیاط ظهر نمازنی اوقیملی دیب آیدبثنگ اوقیمٰثنگ ناما بولر؟ اُوقِیمَیَان لر بار، اوقیمٰق لغا سباب ناما؟ اصلی جمعه نمازنگ شرطی بار بولثا احتیاط ناما گرک؟ دیب آیدیارلر. شو مسئله نی یٰغشِی آچِقلاب بَر.

جواب: حرمتلی روشن جان، جمعه اَدَا ادلجک بولثا یدی شرط گرک دیدک، شوننگ اوّلقثی مصر بولملی دیدک، مصرننگ اِکِی هیل لی تفسیری بار. اَوَّلقثی شو: «هُوَ مَوضِعٌ لَهُ أمِیرٌ و قَاضٍ یُنَفِّذُ الأحْکَامَ و یُقِیمُ الحُدُودَ»( شرح الوقایه ص 240 ج1). مصر دیّان لری بر مکان در اُوذِندا امیر بولغن و قاضی بولغن، شریعت ننگ حکم لرنی حقیقت یُوردب دورٰن و حَدلری قایم اَدِب دورٰن یعنی اُوغِرلِق اَدن آدم ننگ ال نی کثیان، عَرَق اِچَن آدم غا شٰلّٰق وِریَان، زنا اَدَن آدم نی داشلٰدِب اولدریان، شو هیل لی شریعت بیرق لری، غل غیشٰرمانی یوریب دورٰن یرگا مصر دیّارلر.

اما حنفی مذهب ننگ برناچا معتبر علماءلری، شریعت بُیرق لری یوریملی دِیَّان مسئله نی اکی بُولِب درلر: بالفَعل یوریمک بار، بالقُوَّة یوریمک بار. بالفعل یوریمک دیّانی: حقیقةً شریعت شو وقت بِرمُین ثِذ یوریب دورٰن بولثا جمعه واجب بولیار یُوغثٰم واجب بولمیار. بالقُوَّة یوریمک دِیّانی: شریعت نی یوردمک لگا و شول ایش لری ادمک لگا حاکم ننگ گُیجِی چٰدثا بولیار، اُول ایش لری یُورِدمَانِی بِلَن دا، بُویِن لرنا جمعه واجب بولیار.

احکام شریعت بالفعل یوریملی دِیّان لرگا گورا یرنگ یُذِندا هیچ بر یردا جمعه اوقیمٰق واجب بولمٰیار چونکی دین اسلام و احکام الهی هیچ یردا کامل یوریمیار. احکام شریعت بالقوة یوریملی دیّان لرگا گورا بارچا دولت دا مسلمان لرنگ اُیشَن یرندا جمعه واجب بولیار، چونکی اول ایش لری ادمک لگا هر بر دولت ننگ گیجی یَدیَار.

اِنها مصرننگ شو اَوّلقی تفسیرندا اِکِی نظر بار، اوّلقی نظرغا گورا شو اوقلیان جمعه لر هر یردا اُوقِلثِن جمعه دال در بلکا نفل نماز در، اولرنگ بویننا واجب اُویلا در، اونگا گورا احتیاط جهتلی اُویلا اوقیملی، بِردَن دا اویلا ثِذ غٰالمٰذ یالی. اکلنجی نظرغا گورا، شول جمعه اُیشیان آدم لرنگ بویننا اُویلا واجب دال در بلکا اولرنگ بویننا جمعه واجب در، اونگا گورا اولر اَوِنچا جمعه اوقیارلر بردن دا جمعه ثذ غالمٰذ یالی.

انها جمعه ننگ واجب بولمغی همّه یردا اکی اُوجلی بُولٰنثنگ احتیاط ظهر نمازنی اوقیّارلر. حضرت علاّمة علی القاری، حنفی مذهب ننگ معتبر فقیه ثی اوّلقی نظری اِیذٰرلانثنگ شو هیل لی آیدب در: «و لا تَغتَرَّ بِقَولِ مَنْ قَالَ إنَّ کُلاًّ مِنَ الحَرَمَیْنِ الشَّرِیْفَینِ مِصْرٌ لِصَلاتِهِ عَلَیْهِ الصَّلاةُ و السَّلامُ فِیْهِمَا لِأنَّ الأَوْصَافَ تَخْتَلِفُ بِاختِلافِ الأوْقَاتِ و أیضاً مِنْ جُملَةِ حَدِّ المِصْرِ عَلی مَا صَحَّحَهُ صَاحِبُ الهِدَایَةِ أنَّهُ المَوْضِعُ الَّذِی لَهُ أمِیرٌ و قَاضٍ یُنَفِّذُ الأحْکَامَ و یُقِیْمُ الحُدُودَ و لا شَکَّ و لا رَیْبَ أنَّ القَاضِیَ المُنَفِّذَ لِلأحْکَامِ عَزِیْزٌ بَل مَعْدُومٌ مِنْ بَیْنِ الأنَامِ لَأنَّ غَالِبَ القُضَاةِ یَأخُذُوْنَ القَضَاءَ بِالدَّرَاهِمِ و اخْتُلِفَ فِی صِحَّةِ تَقَلُّدِهِ، ثُمَّ غَالِبُهُم یَأخُذُوْنَ الرِّشَا و اخْتُلِفَ فِی اِنعِزَالِهِم مَعَ الاِتِّفَاقِ عَلَی اِسْتِحْقَاقِ اِنعِزَالِهِم ثُمَّ أکثَرُهُم مَا یُنفِذُونَ الأحْکَامَ إمَّا لِجَهْلِهِم أو لِعَدِمِ اِلتِفَاتِهِم و وُجُودِ فِسْقِهِم و لَو فُرِضَ فَردٌ مِنهُمْ مُتَّصِفٌ بِأوْصَافِ القَضَاءِ و أرَادُوا إجْرَاءَ الأحکامِ عَلی وَفقِ نِظَامِ الإسْلامِ مَنَعَهُمْ الأُمَرَاءُ و الحُکَّامُ و الاِحتِیاطُ فِی الدِّینِ مِنْ شِیَمِ المُتَّقِینَ»(مرقاة المفاتیح شرح مشکاة المصابیح ص 238 ج2).

ترجمه: ثَن آلدٰنما اُول بر آدم ننگ شو هیل لی آیدیان گفی بِلَن: تحقیق حرمین شریفین مصر در پیغمبر علیه السلام شو اکی شهردا جمعه اوقیانلغی سبابلی، بو گب گا آلدانملی دال لگی ننگ سبابی شو: یٰغدٰی لر اُیدگیان در وقت لرنگ اُیدگمکی بلن و ینه مصرننگ تعریفی هدایه شریفنگ مصنفی ننگ آیدمٰغنا گورا، مصر دیّان لری بر یر در کی اوذندا امیر بولغن و قاضی بولغن جمیع احکام لری یوردیان و حَدلر قایم ادیان، هیچ بر شک و شبهه یوقدر جمیع احکام لری یُورِدیَان قاضی ننگ غِدلِغنا بلکا آدم لرنگ اچندا بیلا دوغری کثیان قاضی ننگ یُوقلغنا هیچ شک یوقدر چونکی قاضی لرنگ کوفراگی قاضی چلغی پول لری بلن آلیارلر، شو هیل لی قاضی ننگ اِیذِنا دُشمَک لک دا اختلاف بار بعضی لر دوغری دال دیّارلر بعضی لر دوغری دیّارلر. اوندان ثونگرا اولرنگ کوفراگی پارا ایّارلر، شولرنگ قاضی لقدن آیرلیان لغندا هم اختلاف بار بعضی لر پارا ایثا قاضی لقدن چقیار دیب آیدیارلر بعضی لر چقمیار دیب آیدیارلر، اولرننگ قاضی لقدن آیرلمٰق لایق دغنا علماءلر بارثی برلشیان درلر.

اوندن ثونگرا اُول قاضی لرنگ کوفراگی شریعت حکم لرنی یُوردمیارلر، شریعت حکم لرنی بلمیانلگی سببلی یادا شریعت غا اهمیت برمیانلگی سببلی و اوذلرندا فاسقلق بولمقلغی سببلی. و اگر بِذ فرض ادثگ شولردن بیری قاضی لق صفتی بلن صفتلنیان در دیب و اولردا حکم لری اسلام دستورلرنا گورا یُوریداجٰق بولثالردا، امیرلر و حاکم لر غویمذلر، اوننگ اُچن دین دا احتیاط ادمک لک متّقی آدم لرنگ اخلاقندن در. انها حضرت علّامه علی القاری ننگ گفی شو یردا غوتردِی. انها شو علامه فقیه ننگ شو آیدن گب لرندن بلّی بولدی هر یردا جمعه اوقلثا احتیاط ظهر اوقلملی دغی. احتیاط اوقیملی دیب مختصرالوقایه ننگ شرحندا اوّلقی دفترننگ اکی یُذ اوتذ باش (235) لنجی صفحه ثندا آیدب در و ینا مرقات ننگ اکلنجی دفترندا باش یذ اُوتذ آلتی (536) لنجی صفحه ثندا آیدب در.

حضرت علامه اسماعیل النابلسی حنفی مذهب ننگ بیک عالمی شریعت حکم لرنی یوردمک دا اکلنجی نظری ایذرلانثنگ شو هیل لی آیدب در: «لَیْسَ المُرَادُ تَنْفِیْذَ جَمِیعِ الأحْکَامِ بِالفَعلِ إذِ الجُمُعَةُ أُقِیْمَتْ فِی عَهْدِ أظْلَمِ النَّاسِ الحَجَّاجِ و إنَّهُ مَا کَانَ یُنَفِّذُ جَمِیْعَ الأحْکَامِ بَلْ المُرَادُ اِقتِدَارُهُ عَلَی ذلِکَ»(عمدة الرعایة ص 240 ج1). ترجمه: احکام شریعت یوریملی دیمک دن مقصد، شریعت حکم لرننگ بارثی حقیقت یُورِیب دورملی دیدگی دال، چونکی جمعه نمازی، آدم لرنگ انگکی ظالمی بولغن حَجّاج پادشاه ننگ دَورِندا دا اوقلدی و شول پادشاه دین دستورلرننگ بارثنی یوردمیادی بلکا شریعت یوریملی دیمک دن مقصد، پادشاه ننگ شریعتی یوردمک لگا گُیجی بولملی دیدگی در. اونگا گورا پادشاه ثورٰغی بولغن شهرلردا، کُدگِرمانی جمعه اوقیبرملی.

الحاصل مصرننگ اکی تفسیری بار، اوّلقی تفسیرنی آیدب گچدِک، مصرننگ اکلنجی تفسیری شو: «هُوَ مَوضِعٌ إذَا اِجتَمَعَ أهْلُهُ فِی أکْبَرِ مَسَاجِدِهِ لَمْ یَسَعْهُمْ»(شرح الوقایه ص 240 ج1). مصر دیّان لری بر یَر دِر هر وقت شول یرنگ آدم لری اُیشِب شوننگ مسجدلرننگ انگکی اُولٰقان نا بٰرٰن لرندا، شول مسجد شول یرنگ آدم لرنی ثِغدِرمٰیَار. انها شو تفسیرگا گورا جمعه واجب بولیان یر بتر کان بولیار.

حنفی مذهب ننگ فتاوی کتاب لری آیدب در: «و عَلَیهِ فَتویٰ أکْثَرِ الفُقَهَاءِ»(در المختار ص 107). شو اکلنجی تفسیرنگ دوغری لغنا فتوی بردی فقهاءلرنگ کوفراگی. حنفی مذهبندا بیک علامه حضرت الشیخ محمدامین مشهور بابن عابدین رحمة الله علیه آیدب در: «هذَا یَصْدُقُ عَلی کَثِیرٍ مِنَ القُرَیٰ» مصرننگ شو تفسیری کوب اوبالرغا یتشیار، اونگا گورا کُوب اوبالردا جمعه اوقیملی بولیار.

بذنگ حنفی مذهبمذنگ کتاب لرندا انگکی معتبر گورلیان کتاب مختصرالوقایه در، اوننگ اُچِن اونی درس ادب اُوقلیار، شول مختصردا مصرنی اکلنجی تفسیر بلن تفسیرلاب آیدب در: «و مَا لا یَسَعُ أکْبَرُ مَسَاجِدِهِ أهْلَهُ مِصرٌ». یعنی هر بر آبادی، مسجدلرننگ اولٰقانی اوذ اهل لرنی ثغدرمٰثا مصر در.

اوننگ اُچِن غَرِّی نخور یالی اوبا بولثا هوکمان جمعه اوقیملی، چونکی مصرنگ اکلنجی تفسیرنا گورا شول اولقان اوبا لردا مصر بولیار. اما احتیاط ظهر اُوقِلیانی مبادا اَوَّلقی تفسیر حقیقت بولاثا، بذنگ اُوقِیٰن جمعه مِذ، نفل بولب آیلٰنٰاثا اُویلاثذ غالامایلی دیب احتیاط جهتلی اُویلالرنی اوقیَّارلر. اکی تفسیرنگ هٰیثی بیری حقیقت دا دوغری بولثا اولرنگ ایشی بِتِگلی بولیار، شول گُن بوین لرنا جمعه واجب بولن بولثالر، جمعه لرنی اوقیّارلر و اوقیان اویلالری نفل بولب آرتقمچ بافیدی بولیار. اگر شول جمعه گُن بوین لرنا اویلا واجب بولن بولثا، اویلالرنی اوقیّارلر و اوقیان جمعه لری نفل بولب آرتقمٰچ بافیدلری بولیار. هوکمان دا شو اکثی ننگ بیری واجب در، یا جمعه واجب یا اُویلا واجب. احتیاط ظهر اوقیان آدم هر غَیثی واجب بولندا هَم چکیان زیانی یوقدر.

امّا غرّی نخور یالی اُوبالردا اویلا اوقیب دا جمعه اوقیماثا، حقیقت دا جمعه واجب بولن بولثا اوندا اولرنگ اوقان اُویلالری نفل بولیار، بویننا فرض بولن جمعه اُوقِلِغْثِذ غالیار، بو یردا اُولٰقَان زیان چکیار.

اما جمعه اُوقیب دا احتیاط ظهر اُوقِیمٰثا حقیقت دا بوین لرنا اُویلا واجب بولن بولثا، اوندا اولرنگ اوقان جمعه لری نفل بولیار، بُویننا بُورج بولغن اویلالری اُوقِلغْثِذ غالیار، بودا اولٰقان زیان چکمک در.

اونگا گورا جمعه اوقلیان یردا و اُولٰقان اوبالردا، هَم جمعه اُوقیملی هم احتیاط ظهر اوقیملی، اکی ایشنگ دا بترملی، ثونگرا اُولٰقان اُوکنج گا غالمٰذ یالی.

احتیاط ظهر اوقلیان ننگ ینا بر سببی شو در: «إنَّ عِندَ اَبِی حَنِیفَةَ رحمه اللهُ لایَجُوزُ تَعَدُّدُهَا فِی مِصْرٍ وَاحِدٍ و کَذَا رَوی أصحابُ الإملاءِ عَنْ ابی یوسف رحمه الله أنّه لایَجُوزُ فِی مَسجدَیْن فِی مِصْرٍ واحدٍ و عَنْ محمّد رحمه اللهُ یَجُوزُ تَعَدُّدُهَا مُطلقا و رَوَاهُ عَنْ ابی حنیفة رحمه الله و صَحَّحَهُ السرخسِیُّ»(ایقاظ الحواس ص 138). تحقیق حضرت امام اعظم ابوحنیفه رحمه الله تعالی ننگ یانندا بر شهردا بر یردن بٰشغا یردا جمعه اوقیمٰق دوغری دال شو هیل لی حضرت ابی یوسف ننگ اوذ آغذِن دن مسئله یٰذِب نقل اَدَن آدم لر، بر شهردا اکی مسجددا جمعه اوقیمٰق دوغری دال دیب آیدی لر و حضرت امام محمّد رحمه الله دن بر یردا جمعه ننگ کوب اوقلمٰغنگ مطلقا دوغرلغنی نقل ادلدی و محمّد رحمه الله شول نقل نی حضرت امام اعظم ننگ اُوذِندَن روایت ادّی و شو روایت نی هم امام سرخسی صحیح آیلندردی.

الحاصل جمعه نماز شهردا یا اوبادا بر یردن بٰشغا یردا اُوقِلمٰغِندا مجتهدلرننگ آرٰثنِدا اختلاف بار، بعضی لر جمعه بردن کان بولثا، دنگا دثلابقی اوقلان جمعه بولیار، بیلکی لر نفل بولیار دیب آیدیارلر. بعضی لر جمعه بردن کان بولثادا دوغری بولیار دیارلر، اونگا گورا همّه ثی ننگ اوقان لری جمعه در. انها شو اختلاف سببلی احتیاط ظهر اوقلیار، حقیقت دا جمعه بردن کوب بُولمٰقلغی دوغری دال دیگن مجتهدننگ آیدٰنی بولاثا، دنگا شول جمعه لرنگ بیری جمعه بولیار، بیلکی لری نفل بولب آیلنیار، یعنی هٰیثی بیری اَوِنچا اُوقین بولثا شول جمعه دن بولیار، بیلکی لری بولمیار.

اوننگ اُچِن احتیاط ظهر اوقیّان آدم لر، مبادا بذنگ اُوقیٰن جمعه مِذ اَوّلقی اُوقِلٰن جمعه بولمانی ایذغا غالب نفل آیلٰنِب بِذ اویلاثِذ غالامایلی دیب احتیاط جهتلی دورد رکعت اویلاثنی اوقیَّارلر شول دورد رکعت گا احتیاط ظهر دیارلر. احتیاط ظهر اوقیمٰق حنفی مذهب ننگ همه کتاب لرندا بار در. من اُوذِم دا بار کتاب لردن بر ناچاثنی آیدٰین:

1ـ رد المحتار علی الدر المختار ص542 ج1

2ـ مجمع الأنهر شرح ملتقی الأبحر ص166 ج1

3ـ جامع الرموز ص261 ج1

4ـ حلیة الناجی علی الحلبی ص264

5ـ فتح باب العنایة ص295 ج1

6ـ عمدة الرعایة ص243 ج1

7ـ مجموعة الفتاوی ص148 ج1

8ـ الفقه علی المذاهب الأربعة ص375 ج1

9ـ غایة المأمول ص307 ج1

10ـ الإقناع فی حل ألفاظ ابی شجاع ص152 ج1

11ـ حاشیة علی کتاب تحفة المحتاج ص428 ج2

12ـ هامش إعانة الطالبین ص58 ج2

13ـ جواهر الفتاوی ص142 ج1

14ـ مرقاة المفاتیح ص238 ج2

15ـ إیقاظ الحواس فیما قال بعض الناس ص135

و بولردن بٰشغادا یُذلرچه کتاب بار در اُوقیمٰق گرگ لگنی هوکمانلیان علملی آدم لر هیچوقت اوننگ دوغری لغندا شکا دُشمذلر.

سؤال: حرمتلی روشن جان ثَن ینا آیدبثنگ: ایران آخوندلرندن کا بیری جمعه نمازنی اوقیمانگ دیب خبر یُولّایارلر، اولرنگ ناما اساس لری بارقا؟

جواب: حرمتلی روشن جان، ایرانداقی آخوندننگ طرفندن جمعه اوقیمانگ دیب ثِذگا اَلتِلیان ثٰرغِد، یٰلٰن بُولمٰغی ممکن در. چونکی بو اَیّام دا یٰلٰن کوب، آخوندلرنگ آیدمٰدق گب لرنی آیدّی ادب یٰیرٰدیارلر، اونگا گورا آغِذ بِآغِذ اَشدمثنگ اِنانٰیِن دیب یورمانگ. اگر اول ثٰرغِد چن بولثا اُوندا اول آخوند بٰرِب ثذنگ اوبانگذی گورن دال در. اُول بٰرِب ثذنگ اوبانگذی گورمانی و جماعت لرنگذنگ یٰغدٰی لرنی بلمانی دنگا بر ناچا اختلاف دُورَدیان آنگی آذ آدم لرنگ گَفِنَا انانب، اُوتِرٰن یَرِندا ثٰرغِد اَدیان بولمٰغی ممکن در، اگر شو هیل لی بولثا، اوننگ ثٰرغِدِنا بٰقِب یورمانگ، گورمامشدن قضاوت اَدمَک اونگاد بولمذ. اگر بٰرِب اوبانگذی اوذ گوذی بِلَن گورن بولثا، اوندا اُول اوبا یٰغدٰی لرنا سَر اَدمانی، جماعت لرنگ کَمِیَّتْ و کیفیَّت لرنی آنگمانی، اُوثِّرِم و یٰرثِّرِم یٰغدٰی لرنی گوذ اَونا آلمانی، آیدیان بولمغی ممکن در. بیلا یٰغدٰی بِلَن جرأت ادمک عاقلانه ایش دال در.

اگر اوباننگ احوالندن آگاه بولب، تمام دورمش یٰغدٰی لرنا گوذن یترب آیدیان بولثا اوندا اُول اهل تحقیق بولمانی مسائل فقه نی یٰغشی ثٰیلاب بِلمانی آیدامٰقلغی ممکن در. بو هیل لی کمچلک لرندن بی خبر آدمنگ گَفِنِی تومٰرغا غابلاب یُورمَانگ.

حرمتلی روشن جان من ثذنگ اوبانگذغا بٰرِب گوردم، الحمدلله آباد اوبانگذ بار، یٰغشی گذران نگذ بار، یدی منگ دَن اَیراک آغذبر خلقنگذ بار، ایل اُوثِّرم نی آلادا اَدِب دُورٰن فراستلی آرچن نگذ بار، دولت دُذگنِّی ثٰقلاب دورٰن یٰرٰغ گُیجلی مِلِیثانگذ بار، اُوغل غیذلرنگذی سوادلی ادمک اُچِن تیارلٰنٰن اُشکُولنگِذ و معلم لرنگذ بار، دین دستوراتنی و قرآن کتابنی اوردمک اُچِن آچِلٰن مکتب مدرسه نگذ بار، هٰثّا حال ثِرقَولرنگذی ثٰغٰلدمٰق اُچِن ثٰلنٰن بالنیسانگذ بار، چاغا دُوغِرمٰقلق ترتیبنا یَتِشِکلِک اَدیَان رَاددُوم نگذ بار، ایل احتیاجنی بِتِرِب دورٰن مٰغزین لرنگذ و اوبا خوجه لق دکان لرنگذ بار، دنیا دُورْقِندا یاشٰیش یٰغدٰی لرنا دگشلی گرگ اَسبَاب لرنگ بارثی ثِذدا بار.

هر گُن دا باش وقت اذان قامتی آیدلب دُورن آلتی یدی مسجد ثذدا بار، اخلاصلی اذانچی لر پرهیزکار امام لر ثذدا بار، اصلاح غا چاغریان آبرایلی یاش اولی لر ثذدا بار در، اَدَبلی ارکان لی جوان لر ثِذدا بار، حیالی شرم لی خاتون لر ثذدا بار، دین نگذدا آباد دنیانگذدا آباد، هِمَّتِنگذدا بلند، آغذنگذ بر. شو یٰغدٰی لرنگذ بلن ثِذِنگ اوبانگذغا جمعه دُشمَثَا هیچ یانگادا دُشمَذ. اوننگ اُچِن غَرِّی نخورغا جمعه دُشمَیانمِکا دیب گَوننگذگا گَلمَثِن هوکمان دُشیان در، ثِذ جمعه بٰرِب، احتیاط ظهرنگذی اوقیب، الله تعالی ننگ دِیَن نی اَدثنگِذ، دُنیادا و آخرت دا زیان چَکمَجَنگِذی بِذ بُویِن آلیارث. بذ ثذلری جمعه اوقیمٰق لغا چاغِریانمذنگ باش سببی بار:

برنجثی: ثذنگ اوبانگذ حنفی مذهب دا معتبر بولن قول غا گورا مصر بولیار، مصر بولن یرندا جمعه واجب بولیار، دنگا اویلانی اُوقِیٰنگِذ بلن بوینگذغا بورج بولن فرض اُودَلْمیار. فرضینگذی اَتبرب نفل اوقیان آدم بولیانگذ، شو هیل لی بَیِک بورچ گَردنگذدا غالمٰثِن دیب جمعه اوقینگ دیّارث. حتی پیغمبر علیه السلام دن شو هیل لی حدیث دا بار: «الجمعةُ واجبةٌ علی کُلِّ قریةٍ و إن لم یکن فیها إلا أربعةٌ».

اکنجثی: هٰیثی بر اوبادا جمعه واجب بولب اهمیَّت برمانی، هیچ اِندَمَانِی جمعه نی ترک اَدِب یورثالر، شولرنگ یٰغدٰی لری آنگربٰش اَربَدلگا دُشیان لگنی حضرت رسول اکرم صلی الله تعالی علیه و سلم اُوذِی صحیح حدیثندا ثُویِب آیدبدر: «مَنْ تَرَکَ ثَلاثَ جُمَعٍ تَهَاوُناً بِها طَبَعَ اللهُ عَلَی قَلْبِهِ»(الجامع الصغیر ص 289 ج2). هٰیثی بر آدم آثگرمَانی یَنگِل توتب، اُچ جمعه نی اَتبَرثَا، طنگری تبارک و تعالی شوننگ یُرَگنا پَدجَد وِرٰر، بارچا خیرلری شوندان غَیطَرَر. و ینا بر صحیح حدیثندا آیدب در: «مَنْ تَرَکَ ثَلاثَ جُمُعَاتٍ مِنْ غَیْرِ عُذْرٍ کُتِبَ مِنَ المُنَافِقِینَ»( الجامع الصغیر ص 289 ج2). هٰیثی بر آدم اُچ جمعه نی بی عذر ترک ادثا، شول آدم نی منافق لردن یٰذِلٰر. منافق دیانی دٰشِی مسلمان اِچِی کافر بولغن کشی در. بذ ثذلرگا جمعه اوقینگ دیانمذ، ثذلری اَربَد یٰغدٰی دن آیرجٰق بولب، منافق لق صفت لرندن اُیدگَدِب مسلمان لق صفتی بلن بَذَجَکَ بولب جمعه اوقینگ دیارث.

اُوچنجثی: جمعه اوقیمٰق دا کوب فضیلت لر بار، پیغمبر علیه الصلاة و السلام اُوذی ننگ گوهر یالی گب لری بلن آچقلاب آیدب در: «مَنْ اِغْتَسَلَ یَومَ الجُمُعَةِ ثُمَّ رَاحَ إلَی المَسْجِدِ فِی السَّاعَةِ الأُولی فَکَأنَّمَا قَرَّبَ بَدَنَةً و مَنْ رَاحَ فِی السَّاعَةِ الثَّانِیَةِ فَکَأنَّمَا قَرَّبَ بَقَرَةً و مَنْ رَاحَ فِی الثَّالِثَةِ فَکَأنَّمَا قَرَّبَ کَبْشاً أَقْرَنَ و مَنْ رَاحَ فِی السَّاعة الرابعة فَکَأنَّمَا قَرَّبَ دَجَاجةً و مَنْ رَاحَ فِی السَّاعة الخامسة فَکَأنَّمَا قَرَّبَ بَیْضَةً فَإذَا خرج الإمامُ حضرت الملائکة یسمعون الذکر»(تذکرة الواعظین ص79 ج1). هٰیثی بر آدم جمعه گُنِن دا ثوغا دُشِب اوندٰن ثونگرا دَثلابقی ساعتدا جمعه مسجدگا غرشی گلثا گویا بر دُیَا قربانلق چٰلٰن یالی ثوابی بولر و اکلنجی ساعتدا گلثا گویا بر ثِغِر قربانلق چٰلٰن یالی ثوابی بولر، اُچلنجی ساعتدا گلثا گویا بر شخلی غوچ قربانلق چٰلٰن یالی ثواب بولر و شول آدم دوردلنجی ساعتدا گلثا گویا بر طَوِق نی قربانلق چٰلٰن یالی ثواب طفٰر و هٰیثی بر آدم باشلنجی ساعت دا گلثا گویا بر یُومرتغا خدا یُولِنا بَرَن یالی ثواب طفر.

پیغمبر علیه السلام ینا بر حدیثندا آیدب در: «الجُمُعَةُ حَجُّ الفُقَراءِ»(الجامع الصغیر ص248). جمعه نماز غریب آدم لرنگ حجی در، غریب آدم لر جمعه اوقیثا گویا حج غا گِدَن یالی ثواب طفر. بٰشغا طرق دا شو حدیث بو عبارت بلن گَلِب در: «الجُمُعَةُ حَجُّ المَسَاکِینِ»(الجامع الصغیر ص248). جمعه نماز مالی یوق مسکین لرنگ حجی در، اولر گلب جمعه مسجددا جمعه نماز اوقیثالر، کعبه گدب طواف ادماق دِیمَثِن لر، جمعه گلثالر هوکمان بیت الله گدن یالی ثواب طفرلر.

«الصلاةُ فی المسجد الجامع تعدلُ الفریضةُ حجةً مبرورةً و النافلةُ کَعُمْرةٍ متقبلةٍ و فُضِّلَتِ الصلاةُ فی المسجد الجامع علی ما سواه من المساجد بخمسمأةٍ»(صح). جمعه مسجددا بر فرض نمازی اوقیمٰق، قبول بولغن حج غا برابر در، جمعه مسجددا بر نفل اوقیمٰق قبول بولغن عُمره غا برابر در. جمعه مسجددا اوقلٰن نمازنی، جمعه اوقلمٰیان مسجددا اوقلن نمازدٰن، باش یُذ برابر آرتقمٰچ آیلٰندرلدی.

و ینا حضرت ابی هریرة رضی الله تعالی عنه دن شو حدیث شریف روایت بولب در: «مَنْ تَوَضَّأَ بِأحْسَنِ الوُضُوءِ ثُمَّ أَتَی الجُمُعَةَ فَاستَمَعَ و أَنْصَتَ غُفِرَ لَهُ مَا بَینَهُ و بَیْنَ الجُمُعَةِ و زِیَادَةِ ثَلاَثَةِ أیَّامٍ»(تذکرة الواعظین 78). هٰیثی بر آدم غَوِی پورمادا طهارت آلِب اوندٰن ثونگرا جمعه نمازغا گلثا، خطبه غُلٰق آثب ثَثْ ثِذ اُوتِرثَا، شوننگ اِکِی جمعه ننگ آرٰثنداقی گناه لری و اوندٰن دا آرتِق اُچ گُن ننگ گناه لری یٰلقٰنٰر یعنی بر جمعه نمازغا بٰرٰنلِغِی سبب لی اون گن کی گناه لری بٰغِشلٰنٰر. انها شو هیل لی کوب فضایل لر بُولٰن ثنگ و ثِذلری شو هیل لی کوب ثواب لرغا دوچار اَدجک بولب ثذلرگا جمعه اوقینگ دیب آیدیارث.

دوردنجثی: جمعه نماز اوقیمٰق لق آدم لرغا آغذِی برچلک گتریار، برلشک دوردیار، اسلامنگ عظمتنی کوفلدیار، بذنگ حنفی مذهبمذدا معتبر گورلن کتابمذ شرح الوقایه در شوندا آیدیار: «لِأنَّ الجُمُعَةَ جَامِعَةٌ لِلجَمَاعَاتِ فَلایَجُوزُ إلَّا جَمَاعَةٌ وَاحِدَةٌ». تحقیق جمعه نماز بارچا جماعت لری بر یٰنگا اُیشِریان در شول گُن دا دنگا بر یردا جماعت غورٰملی، بر مسجددن بٰشغا یٰنگا اُیشمک لک دوغری دال در. حتی جمعه اوذنا واجب بولمیان عذرلی آدم لر یا هٰثّالر یا مسافرلر، جمعه مسجدگا بٰرمانی اوی لردا جماعتلی نماز اوقیمٰق لری مکروه تحریمه در، اولر هوکمان نمازلرنی یکایکا اوقیملی در، جمعه دُشیان یردا، جمعه غا گدمانی اُوذ مسجدندا اَذَان قامت آیدب جماعت بِلَن اویلا اوقیان آدم لر اُولٰقان گناه گا غالیان دِرلَر.

جمعه گن دا بارچا مسجدلرنگ غفثی یٰفلِب دنگا جمعه مسجدگا آدم لرنگ چُوذِب چوذب گلملی، اسلامنگ عظمتنی اولالدیان در، مسلمان لرنگ هٰیبٰتنی کوفلدیان در، علماء و فضلاء و یاش اولی و یاش کچی و عام و خاص بارچا خلق لری بر صف غا دُذِب بر مکان گا اُیشرب بر امام غه اویدرب همّه ثی ننگ آغذنی بیرگدریان در. شو هیل لی بارینگذی بِر جَان و بِر تَن اَدب، یُرَک لردن کینه کُدورت لرنگذی آیرب ثذلری بیر بیرلرنگذگا یقین لٰشدِرمٰق اُچِن جمعه اُوقینگ دیب آیدیارث.

باشلنجثی: جمعه نماز اوقیمٰق دا خلق لرغا دین تعلیم برمک بار، هر یدی گُن دن آدم لر جمعه مسجدگا گلب وعظ نصیحت دنگلاب شریعت بُیرِق لرنی اشدب دورثالر، هوکمان غُلٰق لرندا بیری غالمثا بیری غالر. هر اوی ننگ بٰشدٰغی، اویداکی نماز بُیرلٰن اولادلرنی جمعه غا آلب گلثا، شولرغا دین احکام لرنی اشدرثا، اَدَب اکرام اوردثا، شوننگ اوذی اولقان تعلیم در. شولر یالی جمعه مسجد بولمٰثا، وعظ نصیحت آیدلمٰثا اُولی کچی گا اشدّرر یالی اُیشملنگ غورٰلمٰثا، اولری هٰیثی غفی غا الدملی؟ نیرا دن گورل دا آلدرمٰلی؟ کم اولرغا دین اَوردملی؟ شو هیل لی تعلیم دین و تربیت اولاد بولثن دیب ثذلرگا جمعه اوقینگ دیب آیدیارث.

سؤال: حرمتلی روشن جان ثن ینا آیدبثنگ: قامت قامت دیب جهریه غیغرمٰق گرکمی؟ یا یوق گرک دالمی؟ الحمددن ثونگرا جهریه آمین دیمک ناما؟

جواب: حرمتلی روشن جان، بذنگ حنفی مذهبنگ بارچا کتاب لرندا، قَامَت قَامَت دیب اذان دٰن ثونگرا جهریه غیغرب اِکِلاب خبر برمک لگا تثویب دیب آیدیان در. تثویب ننگ حکمنی حنفی لرنگ انگکی معتبر کتابی مختصرالوقایه شو هیل لی آیدیار: «و التَّثوِیْبُ حَسَنٌ فِی کُلِّ صَلاةٍ و یَجلِسُ بَینَهُمَا إلَّا فِی المَغْرِبِ». ترجمه: قامت قامت دیب جهریه غیغرمٰقلق غوی در هر بر نمازدا، اذانچی قامت آیدمٰق بلن اذان آیدمٰقلغنگ آرٰثندا اگلنر مگر اگلنمذ آغشٰم نمازدا، چونکی آغشٰم اذانی چکلب بولدی دَرّو نمازغا دورملی، اذان بلن تکبیرلمک ننگ آرٰثندا اوترمٰق یوق، قامت قامت دیب جهریه غیغرمٰق دا یوق.

امّا بیلکی دورد نمازدا یعنی ارتیردا، اویلان دا، اکندی دا، یٰثّی دا اذان آیدغوجی مُؤذّن اَوّل وقتدا اذان آیدب، یارم ساعت یا یگرم دقیقه اگلنر تا خلق لر استنجاء طهارت قلب نماز اُچِن تیّارلق گورر یالی. شول مقدار وقت گچندن ثونگرا مِکرفُون بلن یا غتی ثثی بلن اکلنجی گذگ خبر برمک اُچِن، قامت قامت دیب غیغرار، شو هیل لی دورد نمازدا قامت آیدمٰقلغنگ مستحب لغنا حنفی مذهبنگ عالم لری برلَشیَان در، فقط وهّابی لر، یا وهّابی دن ایث آلیان آدم لر بو یٰغدٰی لری یگرنیان در، مذهبی علمالرنگ بارثی غوی گوریان در.

حرمتلی روشن جان الحمددن ثونگرا جهریه آمین دیمک ناما دیّاننگ، حنفی مذهبنگ بارچا کتاب لری الحمددن ثونگرا آمین دیمک لگی سنّت گوردی لر امام اچن و مقتدی اُچن و منفرد اچن همّه لری آمین نی خفیه آیدملی جهریه آیدملی دال. بذنگ فتوالی معتبر کتاب لرمذنگ آیدشی شیلا: «و یُؤَمِّنُ بَعْدَ و لا الضَّالِّین سِرّاً کَالمُؤتَمِّ»(شرح الوقایه ص 167 ج1). امام الحمدننگ آخرنداقی ولاالضَّالِّین کلمه نی آیدٰن دٰن ثونگرا اِچِندن آمین دِیَر، گویا ایذنداقی امام غا اویّان آدم لرنگ اچندن آمین آیدشی یالی.

آمین دیّان لری دعاء در، دعاء دا اصل حال خفیه بولملی، آمین نی جهر آیدملی دیّان صحیح حدیث یوق، بعضی طرق لردا پیغمبر علیه السلام آمین نی جهر آیدّی دیّان حدیث گلب در، اُول حدیث محقق لرنگ یانندا ضعیف در، یا پیغمبر علیه السلام خلق لرغا اوردمک اُچِن و شریعت بیرقنی یٰغشی دُشندرمک اُچن جهر آیدب در دیب شونگا حمل ادیارلر.

سؤال: حرمتلی روشن جان ثن ینا آیدبثنگ: تشهُّددا اشاره ادمک ناما؟ فقه کیدانی، ترکی دینی کتابدا حرام دیّار، مراقی الفلاح، متن نور الإیضاح، عربی کتابدا سنّت دیّار، بٰشٰن بٰرمٰقنی «لا» دیگن دا گوترب «إلّا» دینگدا یٰترمٰقلق دیب در، شو ناهیل لی بولیار؟ شونی آچقلاب بَر.

جواب: حرمتلی روشن جان، اشاره ادمک لگنگ حقندا کتاب لردا اختلاف بار، اشاره هوکمان ادملی دیّان کتاب لردا بار، اشاره ادمک لک گرک دال دیّان کتاب لردا بار. من یگرم یل موندن اوذول بو مسئله نی تحقیق ادّم، تمام کتاب لری آغتٰرب چقدم، مُؤَلِّف لرنگ و محقّق لرنگ نظرلرنا گوذ یتردم و اکی طرفنگدا دلیل لرنی اوقیب مقصدلرنی آنگلادم. اشاره ادملی دیّان علماءلرنگ دلیل لری گیجلی، سَنَدلری پوخته. حنفی مذهبندا بتر معتبر و محقّق عالم لر اشاره ننگ سنّت دگنی ثابت ادب کتاب یذب درلر.

حضرت علاّمه علی القاری حنفی مذهبنگ محقق عالمی اشاره ننگ سّنت دگنی ثابت ادب اکی کتاب یٰذب در: 1ـ تزیین العبارة لتحسین الإشارة 2ـ التدهین للتزیین. و ینا حضرت علّامه ابن عابدین اشاره ننگ کیفیتنی آیدب و سنت دگنی ثابت شو کتابی یذِب در: «رفع التردد فی عقد الأصابع عند التشهد».

اشاره ادملی دیّان حدیث، حدیث کتاب لرنگ بارثندا بار در، اشاره ننگ حدیثی محدِّث لرنگ یانندا صحیح در. علی القاری اشاره ننگ ادملی دگنا اجماع بار دیب در. اشاره ادملی دیّان معتبر کتاب لر بتر کان در. اوذ المذدا بار کتاب لردن بر ناچاثی ننگ آدنی توتاین:

1ـ فتح باب العنایه ص179 ج1

2ـ برجندی ص52 ج1

3ـ فتح القدیر ص271 ج1

4ـ کفایة ص272 ج1

5ـ العنایة ص271 ج1

6ـ نور الإیضاح ص105

7ـ مراقی الفلاح ص106

8ـ درالمنتقی فی شرح الملتقی ص100 ج1

9ـ الفقه علی المذاهب الأربعة ص265 ج1

10ـ درالمختار ص77 ج1

11ـ ردالمحتار ص376 ج1

12ـ تحریرات المسائل ص153

13ـ منیة المصلی ص705

14ـ المُوَطَّأ ص106

15ـ التعلیق الممجد ص106

16ـ رفع التردد ص134 ج1

17ـ عمدة الرعایة ص170 ج1

حاصل کلام شول معتبر کتاب لرنگ اچندا حضرت امام اعظمنگ اوذ شاگردی بیک مجتهد حضرت امام محمد شیبانی ننگ اوذ اِلی بلن یٰذٰن کتابندا، اشاره درکلی آیدٰن گَب لرنی مَن ثذگا آیدب بَرَین: «کَانَ رَسُولُ اللهِ صَلَّی اللهُ عَلَیهِ و سَلَّمَ إذَا جَلَسَ فِی الصَّلاةِ وَضَعَ کَفَّهُ الیُمْنَیٰ عَلَی فَخْذِهِ الیُمنیٰ و قَبَضَ أصَابِعَهُ کُلَّها و أَشَار بِإصْبَعِه ألَّتِی تَلِی الإبْهَامَ و وَضَعَ کَفَّهُ الیُسْرَیٰ عَلی فَخِذِهِ الیُسْرَیٰ قَالَ مُحَمَّدٌ و بِصَنِیعِ رَسُولِ اللهِ صَلَّی اللهُ عَلَیهِ و سَلَّم نَأخُذُ و هُوَ قَوْلُ اَبِی حَنِیفَةَ رحمه الله تعالی علیه»(الموطّأ ص 106). حضرت رسول اکرم صلی الله تعالی علیه و سلم نمازدا اوترٰن وقتندا، ثٰغ اَل نی ثٰغ اُیلِقِنْدا غویٰردی و بارچا بٰرمٰق لرنی ایشرردی و بٰشٰن بٰرمٰق نا یٰقین بُولٰن بٰرمٰقی بِلَن اشارة اَدَردِی و ثول اَل نی ثول اُیلقندا غویردی. مُحَمّد آیدیار: بذ رسول الله ننگ اَدَن ایشنی توطرث یعنی شونگقی یالی اشاره ادرث، شودا حضرت امام اعظم ابوحنیفه ننگ آیدن گفی در.

انها بِذ حقیقت بُیرِغنی بلجک بولثٰق، رسول الله ننگ یٰغدٰی نی بلملی، رسول الله اشاره ادب در، امام محمّد، رسول الله ننگ اشاره ادشنی تودیارث دیب دور و حضرت امام اعظم دا شوننگقی یالی آیدّی دیب دور. اونگا گورا اشاره ادمک لگنگ سنّت دگندا شک یوقدر. اشاره ادمک بذلرگا عادت بولمانی، اونگکی آخوندلر ادمانثنگ اَدِلمانی غالنی و فقه کیدانی دا حرام دیّانی، کوب آدم لری یٰلنگشدریان در. خبردار بولنگ اشاره ادمثنگذدا ادیان لرگا دِل دگرمانگ، پیغمبرنگ ایذنا دُشِب سنّتنی بتریان آدم غا آد دٰقمٰقلِق اولقان گناهکارلکدر.

والسلام علیکم و رحمة الله و برکاته

                                          آبان 1377

منابع و مأخذ

أحسن المرام فی التخلق بأخلاق الکرام ـ للعلامة المؤلف نفسه

إیقاظ الحواس فیما قال بعض الناس ـ لایُعرف مؤلفه

تذکرة الواعظین ـ مولانا محمد جعفر الحنفی

جامع الرموز ـ شمس الدین محمد القهستانی

الجامع الصغیر من حدیث البشیر النذیر ـ علامة جلال الدین عبدالرحمن السیوطی

حاشیة الطحطاوی علی مراقی الفلاح ـ علامة أحمد بن محمد الطحطاوی

حجة الله علی العالمین فی معجزات سید المرسلین ـ یوسف بن إسماعیل النبهانی

الدر المختار ـ إمام علاء الدین محمد بن علی الحصکفی

الدررالفرید المعروف بمرآت التوحید

رد المحتار علی الدرالمختار ـ علامة محمد أمین بن عمر الشهیر بابن عابدین

شرح الوقایة ـ صدر الشریعة عبیدالله بن مسعود البخاری

شرعة الإسلام ـ رکن الإسلام محمد بن ابی بکر المعروف بإمام زاده الحنفی

عمدة الرعایة ـ ابو الحسنات محمد عبدالحی اللکنوی الهندی

الفتاوی الهندیة ـ لجنة من کبار علماء الهند

فتاوی قاسمیة ـ مولانا محمد قاسم الیاسینی

الفتح الرحمانی فی فتاوی السید ثابت ابی المعالی ـ الشیخ حامد مرزا الفرغانی

مختصر الوقایة ـ صدر الشریعة عبیدالله بن مسعود البخاری

مراقی الفلاح شرح نور الإیضاح ـ الشیخ حسن بن عمار الشرنبلالی

مرقاة المفاتیح شرح مشکاة المصابیح ـ علامة نورالدین علی بن سلطان محمدالقاری الهروی

الموطأ ـ الإمام المجتهد محمد بن الحسن الشیبانی

الهدایة فی شرح البدایة ـ الإمام برهان الدین ابی الحسن علی بن ابی بکر المرغینانی